PLATEN: KLASSIEK

Graaf Scelsi D'Ayala Valva (1905-1988), beter bekend als de Italiaanse componist Giacinto Scelsi, behoort tot het slag excentrieke individualisten die de twintigste-eeuwse muzikale ontwikkelingen van eigenzinnige kanttekeningen hebben voorzien....

Scelsi zoekt

de binnenkant

van de klank

Giacinto Scelsi. Attacca Babel 9479.

Scelsi's oeuvre mag met recht verscheiden worden genoemd, van solowerken tot en met grote orkeststukken; radicale werken die zich in concentrische kringen en door de spectrale atmosferen van het toonmateriaal bewegen. Het extreemste voorbeeld zijn de Quattro Pezzi su una nota sola, ieder gebaseerd op één enkele toon die telkens anders wordt ingekleurd. De Attacca-cd is geconcentreerd rond composities voor soloblazers uit de jaren vijftig en zestig, en Scelsi's enige werk voor slagwerkensemble, het drie minuten durende I Riti.

Ook hierin draait het vooral om het binnenste van de klank. Schijnbaar simpele, toegankelijke toonopeenvolgingen worden gekleurd door micro-intervallen of kleine nuances in speelwijze. Dank zij meesterlijke vertolkingen van onder anderen trompettist Peter Masseurs, fluitist Rien de Reede en klarinettist Jacques Meertens krijgen de stukken hun beoogde meerwaarde, zoals in het beeldschone, poëtische Ko-Lho voor fluit en klarinet of het beweeglijker Rucke di Guck voor piccolo en hobo.

25 Jaar nieuwe muziek in Zeeland. BVHaast.

Nog een klein stukje Scelsi is te horen op de cd 25 Jaar nieuwe muziek in Zeeland op BVHaast. Celliste Frances-Marie Uitti, voor wie Scelsi zijn Trilogia componeerde, speelt hier Le fleuve magique uit 1980. De cd is door de bonte verzameling curiosa een prachtige weergave van de buitengewone gebeurtenissen die zich de afgelopen zomers tijdens het Festival Nieuwe Muziek in Middelburg hebben afgespeeld.

Het aardige van deze collectie is dat juist die stukken zijn uitgezocht die een onmiskenbaar 'Middelburg'-signatuur hebben. Hetzij omdat ze zijn gemaakt door componisten die een nauwe band hebben met het festival, zoals Luca Francesconi (Secondo concerto per oboe) of Iannis Xenakis (Psappha door slagwerker Johan Faber); hetzij omdat de composities direct gerelateerd zijn aan de Middelburgse locaties, zoals de carillonstukken van Willem Breuker uitgevoerd op de Middelburgse Abdijtoren of de klompeninstallatie van Floris van Manen en Trimpin die in 1986 in het trappehuis van de Kloveniersdoelen klepperde.

Helemaal onvergetelijk waren de openbare gesprekken met en de lezingen van de Amerikaanse componist Morton Feldman. Van hem is een fragment opgenomen met een van de tientallen anekdoten waarmee hij eind jaren tachtig de festivals opfleurde. Voor wie het niet heeft meegemaakt is 25 Jaar nieuwe muziek in Zeeland een avontuurlijk klankdocument (met bijvoorbeeld ook de kwarttoonssymfonie van Ivan Wyschnegradsky voor vier piano's). Voor degenen die erbij waren is het een familiealbum vol dierbare herinneringen.

Uitti 2 bows. BVHaast.

Frances-Marie Uitti speelde bij BVHaast ook een cd vol met haar ongeevenaarde dubbele strijkstoktechniek. Hierbij hanteert ze in één hand twee strijkstokken tegelijkertijd, waardoor de cello tot indrukwekkende staaltjes van meerstemmigheid in staat is. Uitti krijgt het voor elkaar tegelijk zowel lang aangehouden tonen als snelle loopjes te spelen, waarbij ze een breed spectrum aan boventonen en andere geluiden produceert.

Geen wonder dat ze een niet gering aantal componisten heeft geïnspireerd een stuk voor haar te schrijven, zoals Geörgy Kurtág, Luigi Nono, de al genoemde Scelsi en Louis Andriessen, die haar tevens de raad gaf 'to get rid of all those composers'. Vandaar deze cd met Uitti's eigen improvisaties.

Uitti is tot wonderbaarlijke dingen in staat. Haar improvisaties zijn bondig en mijden het gevaar van uitweiding en eindeloze herhaling. Toch bekruipt je halverwege het idee dat je het eigenlijk wel gehoord hebt en krijg je de behoefte te horen hoe die andere componisten Uitti's virtuositeit hebben aangewend. Haar strijkstokkenspecialiteit is onmiskenbaar een verrijking van de bestaande speeltechnieken. Maar de vraag is in hoeverre de techniek ook een verrijking voor het cello-repertoire betekent en overdraagbaar is. Wat Uitti op deze cd laat horen is nog teveel een one-man's zaak. PH

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden