PLATEN: KLASSIEK

Robert Schumann, pianowerk door Radu Lupu. Decca 440 496-2...

Teder pianogebrom

ontdoet Schumann

van naïviteit

Pianisten die het nog aandurven om Schumanns Kreisleriana op de plaat te zetten na de fabelachtige CBS-opname van Horowitz uit 1969, moeten beschikken over onwankelbaar zelfrespect of een prettige dosis naïviteit. Horowitz' geniale studio-exercitie - nu in omloop op het label Sony - verlicht het Schumannlandschap als een onblusbare toorts.

Toch zijn er steeds weer pianisten geweest die Schumanns allerwildste-en-innigste pianocyclus opnamen. Inclusief Horowitz zelf, die het in 1985 overdeed (wat hij beter niet had kunnen doen). Arrau nam Kreisleriana op voor Philips. Vladimir Ashkenazy voor Decca, en op Deutsche Grammophon is niet alleen de oudere, tot karikatuur vervallen Horowitz te vinden, maar ook Martha Argerich.

En andermaal worden de catalogi uitgebreid. Decca brengt een nieuwe opname uit van Radu Lupu. Philips een van Mitsuko Uchida. Lupu combineert de cyclus met Kinderszenen en de Humoreske; Uchida koos naast Kreisleriana de cyclus Carnaval.

Er hing kennelijk iets in de lucht, want met de Arabeske, de Waldszenen, 3 Romanzen en de Faschingsschwank aus Wien heeft Maria Joao Pires zich gevoegd bij de reeks Schumannvertolkers van Deutsche Grammophon. Voeg er Ashkenazy's nieuwe opname bij van de Faschingsschwank, en er tekent zich een kleine hausse af. Wat voegt die toe aan het voorafgaande?

Lupu voegt kleine, lepe understatements toe, en vermoeide, Brahmsige grandeur. Uchida flitsen van genialiteit, en van daverende malligheid. Bij Pires hoort men geraffineerd onnadrukkelijke, bijna blanco poëzie, maar ook choquerende vertekeningen van een partituur.

Laten we Ashkenazy even buiten beschouwing, dan rijst het beeld op van een enigszins uit haar doen geraakte Schumanncultuur. Het oude gebod dat de pianist gehoorzaamheid aan een notenbeeld voorschrijft, levert altijd een conflict op met die andere oude regel, die de vertolker opdraagt zijn vrijheden op te eisen bij de zoektocht naar de boodschap 'achter de noten'. Lupu hoort tot de pianisten die een basiscadans superieur vasthouden, en hun expressie zoeken in een intense zangerigheid, ook van de bassen en de middenstemmen.

De eenvoud van de Kinderszenen weet Lupu fraai te sublimeren, met een lieflijk pianogebrom dat Schumanns taferelen ook van hun aardige naïviteit ontdoet: het is de kinderkamer in de herinnering van een gelouterde senior. Opmerkelijk genoeg toont Lupu eenzelfde kijk op de wildste episoden van Kreisleriana: de splijtende contrasten die Horowitz in 1969 loslaat in het tweede deel, met die bliksemende intermezzi, verkeren bij Lupu in hun tegendeel.

Robert Schumann, pianowerk door Mitsuko Uchida. Philips 442 777-2.

Lupu's bezonkenheid is intussen van een superieure consistentie, vergeleken met Kreisleriana in de uitvoering van Mitsuko Uchida. Het ene moment week en geaffecteerd, het volgende vol authentieke razernij; er is geen peil op te trekken. Goed dat Carnaval nogal wat briljante deeltjes heeft van minder dan een minuut - speciaal voor Uchida.

Robert Schumann, pianowerk door Maria Joao Pires. DG 437 538-2.

De absurditeiten die Ivo Pogorelich zich bij zijn speurtochten naar een 'boodschap' pleegt te permitteren, lijken school te hebben gemaakt. Zelfs bij Maria Joao Pires. Haar techniek staat niet ver af van die van de oude Rubinstein, die ook de kunst verstond van het vederlichte cantabile bij een bescheiden pedaalvoering - er zijn Schumann-opnamen van Rubinstein die dat onderstrepen (van een Romanze, de Arabeske, Carnaval).

De 'lichte' Schumann ligt ook Pires het best - culminerend in het zevende deeltje van de Waldszenen, 'Vogel als Prophet'. Het sehr zart dat Pires hier laat horen is, voorzover sehr zart dat kan zijn, een monument. Maar waarom de driekwartsmaat van de uitbundiger, ook dwangmatiger Faschingsschwank zo nodig een vierkwartsmaat moest worden, - met een verlengde eerste tel die zich in alle bladzijden heeft vastgebeten joost mag het weten. RdB

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden