PLATEN: KLASSIEK

Utopia Triumphans. The Great Polyphony of the Renaissance. Huelgas Ensemble o.l.v. Paul van Nevel. Sony SK66261...

PAY-UUN HIU

Duizelingwekkende

meerstemmigheid

uit de renaissance

Hou je vast aan één stem, volg deze - wat er ook gebeurt - dwars door alle andere stemmen heen en onderga alle 'dissonanten-clashes' als een lijfelijke ervaring. Zo ongeveer luidde het advies van dirigent en oprichter van het Belgische Huelgas Ensemble Paul van Nevel tijdens een lezing op het afgelopen Festival Oude Muziek in Utrecht.

Zijn nieuwe cd Utopia Triumphans mag de vuurproef heten van deze luistermethode voor meerstemmige muziek. De zeven koorwerken op deze cd behoren tot de topstukken van de renaissance-polyfonie. Bij deze staaltjes van duizelingwekkende meerstemmigheid lijkt het volgen van één stem haast een strijd tegen de verlokkingen van elke nieuwe veelbelovende inzet.

Het zesstemmige motet Laudate Dominum van Pierre de Manchicourt is nog een relatief eenvoudig werk, maar in de onderzoekende, expansieve geest van de tijd streefden componisten naar een utopie van onbegrensde individualiteit en muzikale ruimte.

De 24-, 36- en veertigstemmige motetten en canons op deze cd geven niet alleen een aardig beeld van polyfone expansie, maar ook van de mogelijke verdelingen in groepen.

In Qui habitat van Josquin des Prez en Deo gratias van Johannes Ockeghem zijn de groepen ingedeeld naar de vier stemtypen; in de beroemde/beruchte veertigstemmige motetten Spem in alium van Thomas Tallis en Ecce beate lucem van Alessandro Striggio zijn de verschillende stemtypen verdeeld over alle respectievelijk acht en tien koren. Alleen al daardoor verschilt ook het klankbeeld van motet tot motet.

A Tudor Collection: The Tallis Scholars. Gimell GIMB 450, 4 cd's.

Een heel andere historische collectie vormt het nieuwe album van The Tallis Scholars, met op vier cd's vier verschillende componisten die hebben gediend aan het hof van Tudor. Hier wordt de zucht naar lange, vloeiende lijnen en weelderige polyfone texturen niet alleen verklaard als uiting van een renaissancistische onderzoeking, maar ook als uiterlijk vertoon van macht en rijkdom door liederlijke vorsten als Hendrik VIII.

Het motet Spem in alium overlapt met de cd van Van Nevel; Tallis had het naar verluidt geschreven om de eer van Engeland te redden nadat Striggio het land in verslagen verbijstering had gebracht met zijn veertigstemmige meesterwerk.

Een vergelijking tussen Van Nevels Huelgas Ensemble met de o zo Engelse Tallis Scholars van Peter Phillips is niet alleen een kwestie van een opstelling in gesloten kring (Huelgas Ensemble) of halve cirkel (Tallis Scholars). Van Nevel is luttele seconden langzamer dan Phillips: wat tempo betreft, is er dus geen wezenlijk verschil in opvatting. Hoewel de oude-muziekspecialisten verbaal graag gewag maken van uiteenlopende ideeën, lopen deze in dit geval in praktijk niet ver uiteen.

Wel zijn de verschillen tussen de stemmen essentieel. Die van de Tallis Scholars zijn vaak toch net iets zuiverder, opener en strakker. Het voordeel is dat de minder gestaalde lijnen bij Van Nevel wat warmer klinken, maar de totaalklank is wat rommeliger en de contrasten zijn minder scherp aangezet.

De doorslaggevende argumenten voor een keuze zullen echter de financiën zijn (één cd of een set van vier cd's) en het repertoire: een serie tophits uit de renaissance of een Engelse dwarsdoorsnede van Cornysh, Taverner, Tallis en Byrd.

Jacob Obrecht: Missa Maria Zart. The Tallis Scholars. Gimell GIM 032.

Van de Engelse golvende velden naar de lage landen is een muzikale overgang van een open klank met hoog zwevende sopranen naar een veel donkerder, ingetogen geluid van muziek die dichter bij de grond blijft. De nieuwe cd van de Tallis Scholars met Jacob Obrechts Missa Maria Zart is de eerste in een reeks uitvoeringen van werken van componisten uit Nederlandse en Vlaamse contreien die in 1997 zal uitmonden in de viering van Ockeghems vijfhonderdste sterfjaar.

Voor de mannelijke leden van dit gezelschap een uitgelezen kans zich eindelijk eens te ontdoen van die altijd aanwezige en staalharde hoge sopranen. Ze kunnen laten horen dat het bij de Tallis Scholars niet altijd ijselijk puur hoog hoeft te zijn, maar ook diep en donkerbruin warm kan klinken. De cd verschijnt in februari. De Tallis Scholars zijn live te horen tijdens hun concerttournee van 20 tot en met 23 december. PH

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden