INTERVIEW

'Plastische chirurgie is niet alleen mooier maken'

Welke rol speelt afkomst in Nederland? Robert Vuijsje onderzoekt het in een reeks interviews. Plastisch chirurg Refaat Karim ( 50 ): 'Ik word niet boos en ik neem geen slachtofferrol aan.'

Beeld Robin De Puy

Het gebeurde in een ziekenhuis waar Refaat Karim niet eerder had gewerkt. 'Mijn speciale kleding had ik al aan, ik was klaar om te opereren. Ik kwam de operatiekamer binnen en een Hollandse man, die duidelijk de chirurg was, zei tegen mij: maak jij even OK1 schoon. Ik antwoordde meteen: dat is goed, maar eerst ga ik in OK2 even opereren. Dat is hoe ik erin sta. Ik word niet boos en ik neem geen slachtofferrol aan.'

Hij werd geboren in Bangladesh. 'Oost-Pakistan heette het toen nog. We zijn gevlucht in 1971, tijdens de burgeroorlog. Mijn vader was hoogleraar. Intellectuelen neerschieten is meestal de beste manier om een land plat te leggen. Vanuit Bangladesh kwamen we terecht in het Iran van de sjah. Mijn vader zei: dit is niet goed. Daarna was de eerste baan die hij kon krijgen in het Radboud-ziekenhuis in Nijmegen. Ik was 8. Nederland kende ik alleen uit aardrijkskundeboekjes, ik wist dat het land onder water lag. Dat vond ik spannend.

'In het begin was het verschrikkelijk. Ik sprak geen woord Nederlands; in Bangladesh zat de upper middle class op een Engelse school, die taal sprak ik wel. In de klas was ik het enige allochtone kind - niet dat dat woord al bestond. De naam van mijn lerares op school weet ik nog: Karin van Gelder. Ze had liefde en aandacht om mij de taal te leren. Nederlands leren is niet zo moeilijk als je niet al te dom bent, maar het moet wel worden aangereikt. Na een jaar verhuisden we naar Uithoorn. In dat dorp was iedereen links en tegen kernwapens en zo. Ik voelde me geen buitenstaander.'

Nederlands/ Bengaals
'Ik voel me mezelf. Mijn huis is waar mijn vrouw en kinderen zijn. Wat ik wel kan zeggen: in Azië proberen ze altijd de blanken het naar de zin te maken. The friendly Asian. Dat is niet mijn stijl.'

Eten
'In het buitenland mis ik de Nederlandse keuken. En ik houd van Bengaals eten. De kruiden, de curry's.'

Muziek
'Pop uit de jaren tachtig. Bruce Springsteen, Billy Joel.'

Zwarte Piet
'Laten we naar elkaar luisteren en de kinderen niet langer gijzelen.'

U spreekt met een geaffecteerd accent.

'Je went aan de omgeving. Ik zat op het gymnasium, met Latijn, omdat ik later arts wilde worden. Ergens in de puberteit heb ik de beslissing genomen: ik ben een Nederlander. Als jij denkt dat het anders zit, is dat jouw probleem.'

Is er iets veranderd?

'Ik heet Karim. Na 9/11 moest ik daar ineens een mening over hebben. Bij de douane word ik toevallig altijd geselecteerd voor extra controle. Ik ben niet praktiserend, maar heb een moslimachtergrond. Net zoals mijn vrouw oorspronkelijk katholiek is. Ze komt uit West-Friesland. Onze kinderen noemen we mokka: moslim-katholiek. Na 9/11 hadden we met zijn allen kunnen zeggen: dit zijn gekken die we moeten pakken. Maar we hebben gezegd: het zijn de moslims. Dat wij/zij-denken, daar heb ik moeite mee. Als bij Lampedusa een paar duizend Afrikanen sterven, vinden we het niet erg. Maar als met de Costa Concordia iets gebeurt, is het opeens wel erg, omdat het gaat over mensen zoals wij. Dat zegt iets over ons. Afkomst is een deel van wie je bent, maar het is slechts een deel.'

Hoe is het contact met de collega's?

'De hartchirurgen staan helemaal bovenaan de pikorde. Dat zijn de macho's die beslissen over leven en dood. Ik zit in de plastische chirurgie, dat is wat meer relativerend. Het gaat van de huid tot de binnenkant. Vaak proberen we van niets iets te maken, het heeft iets opbouwends. Het gaat over gevoelens, de mens is meer dan een bot. Ik ben een accidental surgeon; ik heb een mening over allerlei dingen, dit is toevallig de vorm waarin ik dat tot uiting breng.'

Zijn kliniek in Amstelveen is de enige plek in Nederland waar besneden vrouwen corrigerende plastische chirurgie kunnen ondergaan. 'In 2009 kreeg ik een vrouw op mijn spreekuur, ze wilde plastische chirurgie voor haar besnijding. In Nederland bestond dat niet, ze was in Frankrijk geweest, daar kostte het 3.500 euro. Deze vrouw was nu Nederlands, waarom zou ze hier niet geopereerd kunnen worden? In Nederland zijn zo'n 30 duizend vrouwen besneden, de meesten komen uit Afrika. Veel Somaliërs, maar ook uit andere landen. Als de gynaecoloog van een patiënt het goedkeurt, zou de operatie vergoed moeten worden door de verzekering. Wanneer een vrouw de kracht heeft gevonden voor deze operatie, kan het niet zo zijn dat wij zeggen: dat doen we niet.

'Iedereen wil kanker opereren en botten repareren. Ik vind dit soort operaties belangrijk. De vrouw die ik reconstrueer zal nooit haar dochter laten besnijden; zo heb ik nóg iemand gered. Hier is plastische chirurgie voor bedacht. Het is ontstaan in oorlogstijd. Tijdens de Eerste Wereldoorlog hadden ze nieuwe wapens waarmee een nieuwe, ernstiger soort wonden werden gemaakt. Plastische chirurgie is niet alleen mooier maken.'

Waarom bent juist u de enige chirurg van Nederland die deze operatie uitvoert?

'Voor kwetsbare groepen heb ik altijd veel belangstelling gehad. Ik ben gepromoveerd op transgenders, op hoe geslachtsveranderende operaties gaan. Niet alleen de medische kant, want het is ook maatschappelijk. Het opereren van besneden vrouwen - ik zie het als een eer dat ik een bijdrage mag leveren. Spaar me, ik ben geen held. Ik denk wel dat ik cultuursensitief ben, ik sta niet meteen klaar met een vooroordeel. Niet dat ik ze niet heb, hoor.'

Refaat Karim (Bangladesh, 1964) is sinds 1999 plastisch chirurg. Hij is algemeen directeur van zijn eigen kliniek, Plastische Chirurgie Amstelveen (PCHA).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden