Plastic lijken roepen religieus protest op

Een lijk te paard tentoonstellen, mag dat? Priester Ernst Pülfort vindt van niet. Volgende week houdt hij in de St....

Tegen het medische gebruik van lichamen heeft Pülfort geen bezwaar. Maar de maker van Körperwelten is volgens zijn strooibiljet 'sensatiebelust' en 'speelt met doden of het poppen zijn'. Hij houdt mensen die hun lichaam ter beschikking hebben gesteld 'gevangen in het aardse leven'.

In het oude poststation in Oost-Berlijn wordt nog druk gebouwd aan de anatomie-tentoonstelling. Körperwelten zal dagelijks van 9 uur tot 23 uur geopend zijn, om rijen te voorkomen. Wereldwijd trok de tentoonstelling al meer dan zes miljoen bezoekers, ondanks het protest van de kerken.

De lijken zijn soms inderdaad speels opgesteld. Een lijk schaakt, aan ander schermt, een derde houdt zijn huid als een regenjas over de arm. Het nieuwe pronkstuk in Berlijn is een ruiter te paard. Aan de opengewerkte lichamen is de grote overeenkomst tussen mens en dier te zein. Maar de ruiter houdt de hersens van beiden in de hand: hoe machtig het paard er ook uitziet, zijn brein is kleiner, wat zijn onderworpenheid aan de mens verklaart.

Bijna even merkwaardig als de geëxposeerde lichamen is de maker van de tentoonstelling, in de pers aangeduid als 'meester van het macabere' of 'Mengele 2000': de Oost-Duitse anatoom professor Gunther von Hagens. De man draagt altijd een Joseph Beuys-hoed en noemt zichzelf 'plastinator', een term die uit een Boelgakov-roman zou kunnen komen.

Al in 1977 vond hij de plastinatie uit, een preparatiemethode waarbij water en vet aan het lichaam worden onttrokken en vervangen door kunststof. De lijken blijven daardoor eeuwen goed. Ze stinken niet en hoeven niet in formaline te worden bewaard.

Von Hagens gebruikt de controverse dankbaar voor zijn geoliede publiciteitsmachine. Hij heeft de pers uitgenodigd om zich voor de zoveelste keer te verweren. 'Dit is geen illegaal kerkhof en geen lijkenshow. Hier wordt voorlichting gegeven', zegt hij. 'De bezoeker verliest zijn angst voor de dood, hij kan een optische brug slaan naar zijn eigen lichaam. Bovendien krijgt de bezoeker te zien waarom hij gezond moet leven.'

Fascinerend zijn de organen, spieren, zenuwen, bloedvaten en botten zeker. Een zo precieze blik op het lichaam is eeuwenlang voorbehouden geweest aan de medische stand. Duidelijker dan aan de hand van welk boek of plastic model ook kan de bezoeker zien hoe een kind in de buik van zijn moeder groeit, hoe maagzweer, leverkanker, hersenbloeding en rokerslong eruit zien.

Von Hagens heeft het beste anatomische theater in de geschiedenis gebouwd. Wat de kerk ook zegt, het ontzag voor de schepping wordt alleen maar groter. Gedachten over de ziel dringen zich op: is de mens niet meer dan dit?

Een tatoeage van een ooit geliefd vrouwenhoofd op een mannelijke onderarm herinnert er met een schok aan, dat het hier om echte mensen gaat. Iedere tentoongestelde heeft zich vrijwillig ter beschikking gesteld. De formulieren liggen bij de uitgang klaar. Gemiddeld krijgt Von Hagens vijf aanmeldingen per dag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden