Plastic bij plastic, eindelijk

Er moet veel meer plastic afval worden ingezameld, vindt minister Cramer van Milieu. De sector wil wel, want tweedehands kunststof is gewild....

Minister van Milieu Jacqueline Cramer (PvdA) heeft haar eerste overwinning op zak. Vorige week sloot zij een akkoord over een van de stroperigste milieukwesties van de laatste vijf jaar. Wat te doen met de groeiende berg verpakkingsafval, vooral de kleine PET-flesjes, die slecht worden ingezameld en vaak over straat zwerven.

De kwestie leidde voorheen tot onnavolgbare discussies over inzamelpercentages van deelstromen, het niet meten van het zwerfafval, dreigementen met statiegeld op flesjes (en blikjes). Kortom: grote heibel tussen gemeenten die de rotzooi opruimen, en de producenten die almaar meer verpakkingen op de markt brengen.

Waar hebben we het nou helemaal over, dacht Cramer. Kordaat bepleit ze nu een landelijk inzamelsysteem, dat veel verder gaat dan die dekselse PET-flesjes. Cramer mikt op meer huishoudelijk kunststofafval. ‘Vanaf 2008 wil ik alle kunststofflacons en flessen bij de huishoudens inzamelen’, zegt Cramer. ‘Loopt de inzameling van dit afval goed, dan wil ik met gemeenten en afvalbedrijven werken aan de inzameling van andere kunststoffen, zoals draagtasjes, omverpakkingen voor 24 rollen wc-papier, wikkels voor tijdschriften en niet te vergeten de harde kunststof doosjes met drie schroeven.’ En dat is niet alles. ‘Ik wil ook nadenken over de inzameling van polypropeen (PP) en polystyreen (PS, piepschuim).’

Pas dan ontstaat er massa die het de moeite waard maakt de vrachtwagens te laten rijden, de sorteerinrichtingen te laten draaien en een nieuw leven voor gebruikte PET-flessen en shampooflacons mogelijk te maken, aldus Cramer. Waar haar voorgangers Pronk en Van Geel hun tanden stukbeten op de stellingenoorlog tussen producenten, gemeenten en milieu-organisaties, lijkt Cramer de zaak vlot te trekken.

In 2012 moet aldus 42 procent van al het kunststofafval gescheiden worden ingezameld en als secundaire grondstof worden hergebruikt. Dat is beter voor het milieu. Tot nog toe wordt 20 procent ingezameld en hergebruikt, vooral afvalplastic van bedrijven. Huishoudelijk kunststofafval wordt verbrand. Weliswaar met terugwinning van energie, maar met hergebruik van afvalplastic scoren we beter. Hergebruik van 42 procent kunststofafval scheelt 210 kiloton CO2, wat overeenkomt met het elektriciteitsgebruik van honderdduizend huishoudens. Dat is inclusief de vrachtwagenritten voor inzameling, stelt de minister.

Inzamelbakken

Inzamelbakken
Cramers geestdrift is aanstekelijk. Verpakkers morren niet meer. Gemeenten, afvalinzamelbranche en verwerkers zeggen in 2008 een structuur van plastic inzamelbakken op straat alsmede een stuk of zes sorteercentra op te kunnen tuigen.

Inzamelbakken
‘Wij zijn blij dat we eindelijk aan het werk kunnen’, zegt Freek van Eijk, directeur Strategie van afvalbedrijf SITA in Arnhem. Hij denkt dat de markt rijp is. ‘Goed gesorteerd tweedehands kunststof is een gewild product, vooral gemalen PET-snippers’, weet Van Eijk, denkend aan de sterk gestegen prijzen van olie grondstof voor kunststof.

Inzamelbakken
SITA is een internationaal concern dat ruimschoots ervaring heeft met het huishoudelijk kunststofafval in Duitsland en België. In Nederland zouden vier of vijf sorteerinrichtingen volstaan. SITA denkt erover te investeren in ‘een of twee sorteerinrichtingen in Nederland’, aldus Van Eijk.

Inzamelbakken
In een twintigtal gemeenten, waaronder Harderwijk, Arnhem, Zeist, Leusden, Soest en Lopik, wordt geoefend om te kijken of de burger bereid is naast glas, papier, groenafval (gft) en gevaarlijk afval ook kunststofflacons en flesjes uit het restafval te houden. ‘We kunnen nog geen conclusies trekken, maar de resultaten zijn bemoedigend. De opbrengst lijkt hoog en zuiver’, melden Sietske Pijpstra en Rianne Becht van Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG). Het afval wordt uit elkaar gehaald in Duitsland (zie kader).

Inzamelbakken
Welke variant het wordt, kan per gemeente verschillen. ‘In sommige plaatsen brengen mensen hun kunststof flessen naar een oranje bol, elders experimenteren ze met een zak of bak die aan huis wordt opgehaald’, aldus de VNG. Voor dichtbevolkte binnensteden en hoogbouw ligt een ondergrondse container naast glas- en papierbakken voor de hand.

Inzamelbakken
In Venray loopt een proef met een machine die het kunststof scant, net als de bierkratjes of grote PET-flessen in de supermarkt, en die de zaak daarna direct verpulvert. ‘Je kan de mensen ook stimuleren door dergelijke inzamelingen te combineren met een goedendoelenknop, waarbij voor elke inworp een cent naar aardbevingsslachtoffers of bosaanplant gaat’, zegt Van Eijk van SITA.

Inzamelbakken
Ook de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) broedt op tal van inventieve manieren waarmee de consument kan worden verleid zich dit nieuwe scheidingsgedrag eigen te maken. ‘De korfbalvereniging kan naast oud papier ook kunststof ophalen’, oppert Pijpstra van de VNG. ‘Gemeenten kunnen dat vergoeden met 5 cent per kilogram.’

Inzamelbakken
Want er is geld voor de plasticinzameling. Er komt jaarlijks 115 miljoen euro in een speciaal Afvalfonds, dat gemeenten gaat betalen voor de inzameling. Het fonds wordt beheerd door VROM, VNG en bedrijfsleven en gevuld met belastinggeld van de verpakkers.

Inzamelbakken
Daarnaast betalen de verpakkers een afvaltax van 250 miljoen euro per jaar, die hen tot meer innovatie en preventie moeten prikkelen. En uiteindelijk betaalt de consument, conform het adagium ‘de vervuiler betaalt’. Wie ingewikkelde kunststofverpakkingen om aardappelen of spijkers koopt, is duurder uit dan een product in een papieren zakkie.

Inzamelbakken
Zowel Cramer als gemeenten en inzamelaars realiseren zich dat ze van meet af aan een helder verhaal moeten vertellen aan de consument. En daar valt meteen wat op af te dingen. ‘Die meneer die vorige week op het journaal vertelde dat een vettig boterkuipje of een kleverig yoghurtbakje niet in de plastic bol mogen, laat zien dat er gemakkelijk enorme verwarring ontstaat’, oordeelt Cees Midden, communicatiedeskundige van de leerstoelgroep Mens Techniek-Interactie aan de TU Eindhoven.

Cornflakes

Cornflakes
Hoe bepaalt een consument wat kunststof is, vraagt Midden. ‘Ik heb zelf discussies met mijn vrouw of die glimmende verpakking voor pinda’s en die zak in een pak cornflakes wel plastic is.’

Cornflakes
Eenduidigheid en uitvoerbaarheid zijn essentieel bij het scheiden, zegt Midden. ‘Bij een ingewikkelde boodschap krijgen mensen het gevoel dat de deskundigen het zelf ook niet weten. De burger moet echt het terechte gevoel krijgen dat hij iets zinvols doet en waardevol materiaal terugbrengt in de kringloop.’

Cornflakes
Laat dus zien wat er met het afval gebeurt, valt voorlichtingskundige Cees van Woerkum van Wageningen Universiteit bij. ‘Toon een kunststof grasveld, een fleece-trui of liefst een nieuwe PET-fles om de consument te tonen waar hij het allemaal voor doet’, aldus Van Woerkum. Dat vormt de voedingsbodem om het beoogde milieuvriendelijke gedrag onderdeel te maken van de dagelijkse routine. Vertel tegelijkertijd dat je met de plasticinzameling goed bezig bent met het klimaat, want per slot van rekening is kunststof niets meer dan gestolde olie, aldus Midden en Van Woerkum.

Cornflakes
En als we dan toch bezig gaan, vinden de communicatie-experts, pak dan gelijk de troosteloze plekken rondom de glasbak en papierbak aan. ‘De inzamelplek moet schoon en herkenbaar zijn en moet er gewoon goed uitzien’, zegt Woerkum. ‘De locatie moeten het waardevolle weerspiegelen.’

Cornflakes
Nu worden op sommige plaatsen in Nederland al kunststof flessen achteraf uit het huisvuil gescheiden met een reeks van zeven, zifters en natte wastechnieken die de lichte volumineuze flessen uit het restafval schieten. Bij Essent Milieu (voorheen VAM) in Wijster maken ze er samen met papier een brandbare fractie van die bruikbaar is als kolen- en olievervanger in de cementindustrie.

Restfractie

Restfractie
Bang vanwege Cramers plan een lucratieve stroom kwijt te raken, is Essent Milieu niet. ‘Als ze het doel van 42 procent kunststof halen, blijft er nog 58 procent in het rest-afval over’, reageert woordvoerder Léon Dirrix. ‘Ervaringen in Duitsland waar de burgers al jaren het afval zelf scheiden, leren dat er toch nog een kunststofrijke restfractie overblijft.’

Restfractie
De scheidingdiscipline kent zijn grenzen, wil Dirrix maar zeggen. Dat vindt recyclingspecialist Toon Ansems van TNO in Apeldoorn ook, maar hij heeft nog een principiëler punt. ‘De scheidingsmachines in Wijster, maar ook in Groningen en Friesland, kunnen gemakkelijk worden aangepast om daar plastic uit afval te halen.’

Restfractie
In dat geval is gescheiden aanlevering onnodig. En dat levert zelfs veel CO2-winst op, heeft Ansems al in 2005 uitgerekend in een in de milieuwereld overigens zwaar omstreden rapport. ‘Je hoeft in dat geval geen vrachtwagens te laten rijden tussen huishoudens, inzamelbollen, overslagstations, sorteerinrichtingen en verwerkers.’

Restfractie
Maar minister van Milieu Cramer blijft erbij dat het beter is kunststof vooraf te scheiden en niet achteraf. ‘We gaan de effecten heel goed monitoren. Ik ben ervan overtuigd dat over enkele jaren een veel grotere kunststofstroom uit huishoudens hoogwaardig wordt hergebruikt.’

Restfractie
Noordwijk is een van de proefgemeenten die experimenteert met een bijzondere vorm van kunststofinzameling. De jeugd daar krijgt 5 eurocent per flesje van een lokale detaillist, die dat vergoed krijgt van de gemeente. Pijpstra van de VNG: ‘Er is daar nauwelijks zwerfafval te bekennen op straat.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden