Plastic bakje als herinnering aan vrijheid in Chinese gevangenissen

Neem een uitgedroogd broodje van slecht meel, verkruimel het en kneed het dan tot balletjes. Rol die door een mengsel van gestampte pinda's en suiker. Nog lekkerder dan Ferrero-Rocher!

Marije Vlaskamp
Chinese gedetineerden aan de lunch. Beeld Jianan Yu/Reuters
Chinese gedetineerden aan de lunch.Beeld Jianan Yu/Reuters

Het recept komt uit het Detentie-survivalboek voor Foodies van Zheng Churan. Deze 25-jarige sociaal werkster verzamelde gevangenisrecepten, toen ze deze lente bijna veertig dagen in voorarrest zat wegens het organiseren van onschuldige acties tegen huiselijk geweld. In het Haidian Detentie Centrum was elke maaltijd opnieuw een verrassing: hoe vies zou het zijn en hoe zouden haar celgenoten er iets smakelijks van maken?

Zoals gevangenen in westerse landen op creatieve manieren drank stoken, besteden de door eten geobsedeerde Chinezen hun uren achter tralies aan het verbeteren van voedsel. De dagelijkse detentiedis van in water gekookte witte kool, maispap, gestoomde broodjes en twee keer in de week onduidelijk vlees ondermijnt het moreel, schrijft Zheng. 'Alleen de speklappen waren zo smakelijk dat ik mijn tanden niet poetste nadat ik die had gegeten.'

Misselijkmakend slecht

Omdat in China een klein beetje activisme of een mild kritisch geluid al genoeg is om te worden opgepakt en langdurig in voorarrest te worden gehouden, had Zheng al van andere actievoerders begrepen dat gevangenisvoedsel inderdaad zo misselijkmakend slecht was als iedereen denkt. Soep van gekookte radijzen, gepekelde groente en gestoomd witbrood waar niet genoeg soda aan is toegevoegd, zodat het zuur smaakt. Wie de pech heeft net rond lunchtijd te worden ondervraagd, loopt de traktatie van de week, de gehaktbal, mis.

Veel gedetineerden weten echter smaakmakers binnen te smokkelen, voor bijvoorbeeld het gerecht kattenoortjes. De gehate broodjes worden verpulverd en met een restje maispap tot pasta gemaakt. Kleine kloddertjes daarvan worden met de duim op de muis van de hand uitgerold tot oorvormige blaadjes en daarna door een sausje van soja, azijn en knoflook geroerd. Dit recept maskeert de muffe smaak van de mantou, zoals het in Noord-China alomtegenwoordige wittebrood heet. Over de mantou, buiten de muren een luchtige, warme broodbol die ideaal is in combinatie met zoute, vette en stevig gekruide schotels, wordt veel geklaagd. Andere vrouwen uit Zhengs feministengroep kregen er last van hun darmen van. Vrienden van de tot zeven jaar cel veroordeelde Chinese journaliste Gao Yu (71) meldden dat ze in haar periode in voorarrest dagenlang ernstige diarree had nadat ze gevangenismantou had gegeten. Gao's conditie is er over de hele linie zorgwekkend: de dissidente heeft last van haar hart, allergie en volgens haar broer, die haar vorige week vijftig minuten mocht zien, heeft de journaliste ook geen gevoel meer in haar handen.

Plastic bakje

De staat houdt zich echter doof voor alle smeekbeden om medische behandeling buiten de gevangenis en Gao's hoger beroep tegen de veroordeling wegens het lekken van staatgeheimen is uitgesteld. De kans is groot dat Gao nog eens twee maanden in de gevangenis lichamelijk niet volhoudt, aldus haar familie.

Het is te hopen dat onder Gao Yu's celgenoten een vrouw zit zoals de 'tante' waar Zheng mee opgesloten zat; een vrouw met een plastic bakje. Dat is het ultieme overlevingsobject in detentie. Het doet dienst als taartvorm (oude biscuitjes geweekt in vruchtensap en melk, zodra dit mengsel gestold is wordt het met sojabonenpoeder bedekt en gedecoreerd met jam en fruit). Het bakje is ook een miniatuur moestuin om teentjes knoflook op water in te laten uitlopen. De spruiten zijn niet alleen een pittig garnituurtje dat troosteloze bajesgroente opvrolijkt, maar ook een herinnering aan vrijheid, zegt Zheng. Op sombere momenten keek ze naar de frisgroene stengeltjes die het licht zochten en voelde de wereld buiten de tralies minder ver weg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden