Plastic afval scheiden helpt bar weinig, maar ermee stoppen nog minder

Voor wie dagelijks zijn afval keurig verdeelt over aparte prullenbakken, kwamen de rekenmeesters van het CPB woensdag met een brute boodschap: Goed bedoeld, dat apart inleveren van plastic flessen, verpakking en andere kunststoffen in de inzamelbakken van Plastic Hero's - maar het milieu schiet er weinig mee op.

Beeld anp

.

Het inzamelen van plastic reduceert niet de hoeveelheid zwerfafval; de CO2-uitstoot gaat amper omlaag; en een deel van het gerecyclede plastic belandt alsnog in de verbrandingsoven. Die conclusies trok het Centraal Planbureau (CPB) woensdag in een onderzoek over kunststofgebruik in Nederland, dat is gemaakt op verzoek van de ministeries van Infrastructuur en Milieu, en Financiën.

Een doorsnee huishouden levert jaarlijks zo'n 17 kilo aan plastic in. Daarna gaat het gros naar de sorteerinstallatie in Rotterdam, waar verschillende soorten plastic van elkaar worden gescheiden. Het hele recycleproces levert uiteindelijk een CO2-vermindering op van een kleine 0,12 procent van de Nederlandse uitstoot, berekenen de CPB-onderzoekers. 'Dit lijkt bescheiden in verhouding tot de omvang van de maatregel.'

Scheiden van plastic afval heeft weinig zin...

De milieueffecten van plastic­recycling zijn al langer te rooskleurig voorgesteld, vindt onderzoeker Thoden van Velzen van de Wageningen Universiteit. Geert Bergsma van onderzoeksbureau CE Delft is het niet eens met de manier van toetsen door het CPB, maar ziet ook ruimte voor verbetering bij het recyclen.

Zo is het gebrekkige sorteersysteem te verbeteren, dat nu niet goed in staat is de verschillende soorten plastic er apart uit te plukken. Daardoor valt nu van het grootste deel van de gescheiden kunststof weinig anders te maken dan laagwaardige producten als speeltoestellen, bermpaaltjes en beschoeiing. Het Afvalfonds Verpakkingen, dat namens verpakkende bedrijven de inzameling regelt, erkent dat de kwaliteit van het gerecyclede plastic 'veel verder omhoog kan'.

De machine dirigeert 10 procent van het ingezamelde plastic alsnog naar de verbrandingsoven. Van wat overblijft wordt 45 procent gerecycled tot hoogwaardig plastic en 55 procent tot een klomp laagwaardig spul. Van Velzen heef nog somberder cijfers. Volgens hem kan maar 10 procent weer worden omgetoverd tot een verpakking van dezelfde kwaliteit. 'Dit komt onder meer doordat de hoeveelheid niet-plastic in de inzamelbakken toeneemt', zegt hij. 'Consumenten moeten nog beter leren dat ze luiers en koffiecupjes er niet in moeten gooien.'

Het CPB vraagt zich af of uitbreiding van plasticrecycling wel verstandig is. Als dit voor de afvalverbrander alleen maar meer laagwaardig materiaal oplevert, komt de milieuwinst verder onder druk te staan. Tel daar bij op dat plastic scheiden volgens de onderzoekers en experts 'geen oplossing is' die het zwerfafval terugdringt of de plasticsoep op zee, en de inzameldrift smelt als kunststof in een verbrandingsoven.

1000 dagen plastic

Programmamaker Bahram Sadeghi verzamelde 1000 dagen lang al zijn plastic afval. Van wat hij niet mee naar huis kon nemen, maakte hij een foto. Resultaat: een muur van 150 vierkante meter met 472 foto’s en een vloer van 250 vierkante meter met de inhoud van 41 zakken volgestampt met plastic. Bekijk hier de video’s en lees de artikelen.

...maar toch heeft het zin om het vol te houden

Milieufanaten hoeven niet meteen te wanhopen, zeggen kenners. Het CPB is wel erg somber, en bovendien kan door innovaties al in de nabije toekomst de inzameling van plastic verder verbeteren. 'Dus absoluut niet weg­halen, die inzamelbakken', zegt Geert Bergs­ma van CE Delft. 'Laten staan', zegt ook Thoden van Velzen van de Wageningen Universiteit.

In Nederland bestaat restafval voor ongeveer 14 procent uit kunststof. Van de ruim 300 duizend ton plastic die huishoudens voortbrengen, wordt bijna de helft gescheiden. Een prestatie van formaat, volgens Bergsma, waar het milieu ook echt baat bij heeft.

Een Plastic Hero wordt geleegd.Beeld anp

Voor de afvalscheider heeft hij een simpele boodschap: elk boterkuipje dat in recyclestroom gaat, vermindert de milieudruk van dat kuipje met 40 procent. 'Voor veel consumenten moet dat toch de moeite waard zijn.' Dat hun inzameldrift veel laagwaardige producten oplevert, werkt volgens Bergsma ook besparend. De plastics komen vaak in de plaats van beton of hardhout langs wegen of op speelplaatsen.

Het is volgens hem curieus dat het CPB de milieuresultaten afzet tegen de hele Nederlandse economie. 'Terwijl de uitstoot door plasticverpakkingen met 0,6 procent van het Nederlandse totaal maar heel klein is', zegt hij. 'Als je goed naar de cijfers kijkt, bespaart recycling 20 procent van de uitstoot door plastic. Dat komt heel anders over dan de 0,12 procent van het ­totaal waarover het CPB het heeft.'

Volgens Afvalfonds Verpakkingen, dat namens verpakkende bedrijven de inzameling regelt, concentreert het CPB zich veel te veel op de milieueffecten. 'Het is winst als grondstoffen worden gewonnen uit bestaande kunststoffen en niet uit aardolie', zegt woordvoerder Miranda Boer. 'De overheid wil een afvalloze samenleving en wij dragen daaraan bij. Inmiddels worden ook speelgoed en kinderwagens gemaakt van gerecycled plastic.'

Die vooruitgang ontbreekt volgens Bergsma in het 'conservatieve CPB-rapport'. Er komen volgens hem steeds betere sorteersystemen, en er zijn nieuwe manieren van recyclen op komst. En nog een reden dat we moeten blijven doorleren in plasticrecycling, zegt Van Velzen: 'Er komt, vroeg of laat, een einde aan olie', zegt hij. 'En we willen minder afhankelijk worden van onfrisse regimes in het Midden-Oosten en Rusland.'

Genoeg reden om de inzameldrift vast te houden. Al had die in 2015 ook een negatieve bijwerking. In ruil voor het succes stond de ­regering bedrijven toe dat zij het dure statiegeldsysteem mochten inperken. Terwijl statiegeld precies doet wat plastic recyclen niet doet: het terugdringen van zwerfafval op straat. Bovendien zetten de statiegeldsorteermachines dezelfde typen plastics bij elkaar, wat weer het beste gerecyclede plastic oplevert.

Dus niet de Plastic Hero de straat uit, maar meer statiegeldmachines de supermarkten in.

Hoe moeten we omgaan met ons plastic? En loont dat?

Plantaardig plastic heeft nog een lange weg te gaan. Kunststoffen uit plantaardige grondstoffen zijn er al, maar ze kunnen nog niet concurreren met het traditionele plastic.

We krijgen nog steeds gratis plastic tasjes mee. Het mag niet meer, de klant een gratis plastic tasje meegeven. Maar gebeurt het niet toch? We namen de proef op de som.

Net zo fijn klikken, maar dan duurzaam. Voor de productie van zijn blokjes jaagt Lego er jaarlijks 90 duizend ton plastic doorheen. De Deense speelgoedfabrikant vindt het tijd voor een milieuvriendelijk alternatief. Vóór 2030 moet dat er zijn.

De risico's van microplastics: hoe kleiner, hoe gevaarlijker. Duizend dagen bewaarde Bahram Sadeghi zijn plastic afval. Met onderzoeker Heather Leslie bespreekt hij de relatie tussen plastic en het dagelijks leven.

'Dat spul komt hier het huis niet in'. Haar man vond in 1962 de plastic tas uit. 'Hij vond dat hij de grootste uitvinding sinds het wiel had gedaan', zegt weduwe Maureen Thulin.

Recyclen: de dure en een goedkope variant. In Rotterdam draait Europa's meest geavanceerde sorteerinstallatie voor huishoudelijk verpakkingsafval. Dat neemt niet weg dat slechts een klein deel van ons plastic wordt hergebruikt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden