Plasterk wijst 'anti-spionageverdrag' af

Minister Plasterk (PvdA) van Binnenlandse Zaken wijst een zogenaamd 'anti-spionageverdrag' tussen Europese landen af. Hij heeft 'ernstige aarzelingen' bij een voorstel van de Raad van Europa dat voorziet in regels voor het bespioneren van Europese burgers en bevriende overheden. Dat blijkt uit een brief die Plasterk naar de Tweede Kamer heeft gestuurd.

Minister Plasterk. Beeld ANP

De parlementaire assemblee van de Raad van Europa heeft na de onthullingen over afluisterpraktijken een lijvig rapport geschreven over spionage. Onder aanvoering van de Nederlandse parlementariër Pieter Omtzigt (CDA) sprak de Raad met diverse specialisten, onder wie NSA-klokkenluider Edward Snowden.

Het rapport spoort landen aan regels te maken voor het verzamelen van inlichtingen in andere Europese landen, en vast te leggen in een zogenaamde 'intelligence codex'. Een van de aanbevelingen is om inlichtingendiensten van landen met eenzelfde normenkader te laten werken volgens de regels die in eigen land gelden. Dat moet voorkomen dat geheime diensten burgers van andere landen bespioneren op een wijze die in eigen land niet toelaatbaar is.

Onder aanvoering van Pieter Omtzigt (CDA) sprak de Raad van Europa met diverse specialisten, onder wie NSA-klokkenluider Edward Snowden. Beeld ANP

Niet realistisch

Het Britse GCHQ hackte bijvoorbeeld de Belgische telecomprovider Belgacom om 2,5 jaar lang heimelijk de communicatie van Europese instellingen in te kunnen zien. Landen die dergelijke afspraken maken, zien bij elkaar af van 'politieke, economische en diplomatieke' spionage. De codex is een idee van de oud-directeur van de Duitse geheime dienst en voormalig staatssecretaris voor Justitie Hansjörg Geiger en zou bijvoorbeeld kunnen gelden voor een groep Europese landen.

Minister Plasterk vindt het niet realistisch en ziet er geen heil in. 'De inlichtingentaken van de AIVD en de MIVD - waar het juist ook gaat om inlichtingen in te winnen omtrent heimelijke politieke en militaire intenties en activiteiten van andere landen - zouden zo op onverantwoorde wijze kunnen worden ingeperkt', schrijft hij. In oktober 2013 noemde hij een plan voor een anti-spionageverdrag met de Verenigde Staten nog een 'aantrekkelijk idee' waarvan hij ging kijken of het een 'begaanbaar pad' is. Groot-Brittannië en de VS hebben een dergelijke deal.

Pieter Omtzigt betreurt als een van de opstellers van het rapport de opvatting van Plasterk. 'Nu er zoveel duidelijk geworden is over het afluisteren van de NSA bij bevriende naties is het betreurenswaardig dat de regering zich niet achter het voorstel van het voormalig hoofd van de Duitse BND, dhr. Geiger wil scharen om een codex te maken', aldus Omtzigt.

'De NSA luisterde meer dan 100 bevriende regeringen (incl Merkel zelf) af en soms hele landen. En er is geen bescherming voor data afkomstig van 'elders'. Het is ook onverstandig van Nederland om het, nog voordat vele andere landen zich erover hebben uitgesproken, nu al zo van de hand te wijzen.'

Motie

In 2014 nam de Kamer een motie aan van Kamerlid Segers (ChristenUnie) waarin de regering werd verzocht 'in overleg te treden met overheden en diensten van bondgenoten om te komen tot expliciete afspraken over de eerbiediging van de mensenrechten.' In reactie daarop zei Plasterk dat de AIVD en MIVD bezig zijn om tot normen te komen voor samenwerking tussen Europese inlichtingendiensten, waarbij de 'eerbiediging van mensenrechten kaderstellend is.'

De huidige inlichtingenpraktijk vormt volgens het rapport van de Raad van Europa een 'fundamentele bedreiging van mensenrechten'. Onder andere een 'intelligence codex' zou daar verandering in moeten brengen.

Gert Jan Segers van de ChristenUnie. Beeld ANP

Nieuwe AIVD-wet in de maak

PvdA-Kamerlid Recourt noemt het daarom een 'sympathiek plan'. Recourt: 'Ik sta erg achter het basisidee, laten we dat vooral doen.' Omdat hij niet verwacht dat inlichtingendiensten zich aan de regels zullen houden, bepleit hij ook sancties voor landen die de afspraken schenden.

Kamerlid Schouw (D66) snapt de verwerping van het anti-spionageverdrag door Plasterk niet. Hij wijst erop dat er een nieuwe wet in de maak is voor de AIVD en MIVD. 'Maar zo'n wet heeft geen zin als je niet eerst dit regelt. Wat wij ook in een wet zetten, bevriende diensten gaan toch wel hun gang.' Hij noemt het hacken van simkaartenfabrikant Gemalto door de Britse dienst GCHQ als voorbeeld. Schouw: 'Minister Plasterk heeft tijd genoeg en hij kan een belangrijke erfenis achterlaten. Laat hij zich sterk maken voor een anti-spionageverdrag.'

Andere landen moeten zich nog uitspreken over het idee.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden