Plasterk: opkomstdrempel referenda moet worden herzien

Een dag na het Oekraïnereferendum zwelt in kabinet en Kamer de roep aan om de spelregels alweer te veranderen. Vooral de opkomstdrempel van 30 procent is velen slecht bevallen. Minister Plasterk van Binnenlandse Zaken vindt die te ingewikkeld voor de ja-stemmers. Intussen wordt gewerkt aan nieuwe volksraadplegingen

Ronald Plasterk vindt dat de opkomstdrempel referenda onnodig ingewikkeld maakt. Beeld anp

Plasterk benadrukt dat het hem niet gaat om de uitslag van woensdag in twijfel te trekken. 'Die staat. Het was duidelijk nee, en de opkomst is hoog genoeg.' Toch is de referendumwet volgens Plasterk voor verbetering vatbaar, omdat die strategisch niet-stemmen uitlokt. 'Burgers in het ja-kamp vroegen zich af waar ze goed aan zouden doen. Ja stemmen, of toch beter thuis blijven?'

Om dit te voorkomen bij volgende referenda zou de kiesdrempel anders vormgegeven kunnen worden. Niet de totale opkomst, maar de opkomst voor een bepaalde stem zou dan gelden. 'In dat geval wordt de drempel bijvoorbeeld opgehangen aan het minimaal aantal mensen dat tegenstemt.'

Het Oekraïnereferendum was het eerste experiment met de 'Wet raadgevend referendum' die pas sinds 1 juli 2015 van kracht is. Het was Plasterks eigen PvdA die in de Eerste Kamer de kiesdrempel van 30 procent bedong. Als van de politiek wordt verwacht dat die de uitslag serieus neemt, mag van de stemgerechtigden worden verwacht dat zij komen stemmen, vond de PvdA destijds. De kiesdrempel van 30% belandde zo in het wetsvoorstel, dat vervolgens zonder problemen door beide Kamers van het parlement werd aangenomen.

Zijn eigen partij reageert dan ook iets terughoudender dan Plasterk, maar het PvdA-Kamerlid Fokke wil nu wel evalueren. Bij die herbezinning komt wat haar betreft ook de kiesdrempel aan bod. 'We moeten alles tegen het licht gaan houden.' Het D66-Kamerlid Ko¿er Kaya: 'Dus ook de kiesdrempel.' De meeste fracties beklemtonen dat zij eerst uitgebreid intern willen evalueren. 'En ik ben ook benieuwd naar de evaluatie van het kabinet', zegt het Groenlinks-Kamerlid Voortman.

Referenda

'De norm van 30 procent heeft met democratie weinig te maken', schrijft Bert Wagendorp in zijn column. 'De beer is los, we worden referendumland.' (+)

Referendumvrees is een constante in een dikke eeuw Nederlandse politieke geschiedenis: het is vlees noch vis. (+)

Volgens buitenlandse media heeft Nederland zich nu het imago van spelbederver aangemeten. 'Een dubbele oorvijg voor de Europese Unie.' (+)

De SP, een van de grote winnaars bij het Oekraïnereferendum, stemde destijds ook in met de wet mét drempel. Tweede Kamerlid Ronald van Raak verdedigt die beslissing, ook al is hij geen voorstander van de 30 procentregel. 'Je gaat niet tegen een referendum stemmen, alleen omdat er een kiesdrempel in komt.' Dat Plasterk de wet nu wil wijzigen noemt de SP'er 'allemaal geknutsel'. Het liefst ziet hij dat er afscheid wordt genomen van het gehele raadgevende referendum. Daarvoor in de plaats zou het bindend, correctief referendum zijn intrede moeten maken.

Voor een correctief referendum is echter een grondwetswijziging nodig, die pas mogelijk is na nieuwe Tweede Kamerverkiezingen. De behandeling van de wet laat daardoor nog minstens een jaar op zich laat wachten. Voormalig PvdA-Kamerlid Niesco Dubbelboer, in 2005 een van de initiatiefnemers van het correctief referendum, is daarom voorstander van het op korte termijn laten vallen van de kiesdrempel. 'Ja-stemmers hebben nu een prikkel om thuis te blijven, zelfs als ze een duidelijke mening hebben. Dat is geen goede zaak.'

Als de Kamer besluit om de spelregels te veranderen is enige spoed geboden. Dubbelboer is, samen met organisaties als Milieudefensie en Foodwatch, bezig om een raadgevend referendum te organiseren over TTIP en CETA, de EU handelsverdragen met respectievelijk de Verenigde Staten en Canada. Zijn initiatief is inmiddels door ruim 70.000 mensen ondertekend. Dubbelboer noemt CETA als meest logische onderwerp voor een volgend referendum. 'Dat verdrag wordt eind dit jaar in de Kamer besproken. Daarna staan wij klaar om het laatste woord te voeren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden