Plasterk: diensten moeten kabelgebonden data kunnen onderscheppen

Het kabinet wil de bevoegdheden van de inlichtingendiensten verruimen. Ook communicatie via de kabel zou in de toekomst massaler mogen worden onderschept. Wel moet dat doelgericht en stapsgewijs gebeuren.

Minister Plasterk met zijn eigen telefoon, vorig jaar in de Kamer.Beeld anp

Met de nieuwe wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (WIV) willen de ministers Plasterk (Binnenlandse Zaken) en Hennis (Defensie) de dreiging van terrorisme, spionage, digitale aanvallen en de verspreiding van massavernietigingswapens beter het hoofd kunnen bieden, schrijven ze in een vanavond verstuurde brief aan de Tweede Kamer.

Als de wet doorgang vindt, kunnen straks bijvoorbeeld alle telefoontjes tussen Syrië en Nederland worden onderschept. Nu mag dat alleen zeer gericht, met een specifieke persoon of organisatie als doelwit.

Met het langverwachte voorstel geeft het kabinet gevolg aan de commissie-Dessens, die in december vorig jaar concludeerde dat de huidige spionagewet achterhaald is. Daarin wordt onderscheid gemaakt tussen kabelgebonden en draadloze communicatie. Nu mag het verkeer alleen in het laatste geval (als het via satellieten of portofoons verloopt) in 'bulk' worden onderschept. Dit terwijl 90 procent van de communicatie tegenwoordig via de kabel gaat (denk aan communicatie via internet en smartphone). Dat onderscheid zal straks verdwijnen.

NSA

De verruiming zal door privacyvoorvechters met argusogen worden bekeken. Hiermee krijgen de Nederlandse diensten AIVD en MIVD wettelijke mogelijkheden die enigszins lijken op de praktijken van de Amerikaanse inlichtingendienst NSA, die zijn sleepnetten ongebreideld over de wereld kon uitwerpen. 'De geheime diensten kunnen, als Plasterk zijn zin krijgt, straks op zeer grote schaal en ongericht internetverkeer aftappen, terwijl de waarborgen slechts beperkt worden uitgebreid', stelt Rejo Zenger van privacyorganisatie Bits of Freedom.

Ministers Plasterk en Hennis willen daarom waarborgen inbouwen die misbruik voorkomen. 'Burgers hoeven niet bevreesd te zijn dat de overheid in willekeurige e-mailconversaties meekijkt of telefoongesprekken meeluistert', schrijven ze.

Dessens adviseerde al om naast de bevoegdheden ook de waarborgen uit te breiden. Daartoe wordt het spionageproces in drie stappen geknipt. Eerst wordt de communicatie verzameld, zoals bijvoorbeeld alle telefoontjes en mailtjes tussen Syrië en Nederland; laten dat er een paar duizend per dag zijn. Daarna worden die vergeleken met bekende nummers van potentiële jihadgangers; misschien een stuk of dertig. Uit die stap lichten bijvoorbeeld drie nummers op, als spinnen in het web. In een derde stap kunnen die doelwitten specifiek worden onderzocht. Dan wordt pas naar de inhoud van de gesprekken gekeken.

Toezichthouder

Voor elke stap moeten doel, noodzaak, proportionaliteit (is het sleepnet niet te groot) en subsidiariteit (kan het niet anders) worden geformuleerd, en moet de minister tekenen. De toezichthouder, de CTIVD, kan elke stap onrechtmatig verklaren.

'We kunnen dus niet zomaar elk gesprek gaan meeluisteren', zegt Plasterk in een toelichting. Een hypothetische situatie waarbij alle telefoontjes uit Rotterdam worden onderschept om één verdachte jihadist te vinden is volgens hem 'niet proportioneel', en zal door de toezichthouder niet worden goedgekeurd. 'Ik denk dat we hiermee de juiste balans hebben gevonden tussen privacy en veiligheid.'

Een belangrijke onbekende is nog hoe lang de verdachte data bewaard mogen worden, en hoe snel de onverdachte data vernietigd moeten worden. Dat wordt pas later uitgewerkt. Plasterk hoopt begin volgend jaar een concreet voorstel naar de kamer te kunnen sturen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden