Planeten

GOVERT SCHILLING

Dwergplaneet: Op een planeet lijkend, door eigen zwaartekracht bolvormig geworden klein hemellichaam dat draait in een baan om de zon, maar dat zijn baan niet heeft ontdaan van andere objecten.

Reuzenplaneten waren er al. Neem Jupiter: bijna elf keer de middellijn van de aarde. Sinds een paar jaar kent de sterrenkunde ook dwergplaneten. Die zijn eh... klein dus. Logisch. Eind 2014 gaat de term 'dwergplaneet' vaak vallen, dus wen er maar vast aan. Hoewel: er zijn planeetonderzoekers die hopen dat het woord juist gaat sneuvelen. Dan zijn we er straks weer van af.

Als dwergplaneet zit je een beetje tussen de planetoïden en de 'echte' planeten in. Om erbij te horen moet je in elk geval zo groot en zwaar zijn dat je vorm bepaald wordt door de zwaartekracht. In vakjargon: je bent in hydrostatisch evenwicht. Bolvormig dus, of - als je heel snel ronddraait - een beetje afgeplat.

Maar je mag ook weer niet te groot zijn. Dan veeg je met je zwaartekracht je eigen baanomgeving rond de zon schoon. Als dat het geval is, hoor je bij de 'officiële' planeten. Anders gezegd: dwergplaneten delen hun baanomgeving altijd met andere (vaak kleinere) hemellichamen. Ze maken deel uit van een familie.

Ingewikkeld allemaal. En eigenlijk alleen maar bedacht, in 2006 door de Internationale Astronomische Unie, om Pluto te degraderen van de kleinste planeet tot de 'koning' van de dwergplaneten. Want in de baanomgeving van Pluto, aan de rand van het zonnestelsel, bleken nog veel meer ijzige hemellichamen rond te cirkelen. Die kun je moeilijk allemaal planeten noemen. En dan kun je Pluto met goed fatsoen geen voorkeursbehandeling geven. De nieuwe categorie 'dwergplaneet' was een pleister op de wonde.

De grootste planetoïde, Ceres, die tussen Mars en Jupiter zijn baantjes rond de zon trekt, is ook bolvormig onder zijn eigen gewicht. 950 kilometer in middellijn meet hij. Ook een dwergplaneet dus. De Amerikaanse ruimtesonde Dawn is er naar op weg. Eind dit jaar mogen we de eerste foto's verwachten.

Dan zal ook de discussie over het gebruik van de term 'dwergplaneet' wel weer losbarsten. Zelfs de kleinere planetoïde Vesta, vorig jaar bestudeerd door Dawn, had verrassende planeetachtige trekjes, zoals sporen van vulkanische activiteit. Dat geldt ongetwijfeld voor Ceres ook. Die heeft misschien zelfs een ondergrondse oceaan, een heel ijle dampkring en een maan.

De lobby om Pluto zijn planeetstatus weer terug te geven is sinds 2006 nooit echt verstomd. Het onderzoek aan Ceres kan de kwestie weer op scherp zetten.

Overigens: taalkundig is er natuurlijk niets aan de hand. Een keukenstoel is een stoel. Een regenjas is een jas. Een dwergplaneet is gewoon een planeet. Toch?

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden