Review

Planet Earth II is een les in menselijke tekortkoming

Altijd gedacht dat wat in natuurdocu's gebeurt, écht is. Dat blijkt niet zo te zijn. En toch ook weer wel.

Slangen op de uitkijk naar leguanenjongen. Beeld BBC
Slangen op de uitkijk naar leguanenjongen.Beeld BBC

De natuurserie Planet Earth II trok bij de BBC zo'n negen miljoen kijkers. Sinds zondag is de serie dan eindelijk in Nederland te zien. De voice-over van David Attenborough is vervangen, verder bleef de eerste aflevering ongewijzigd: we zien pinguïns over bergen waggelen, een luiaard door het water ploegen en een leguaan aan een stel slangen ontsnappen.

De YouTube-versie van die laatste scène ging vorig jaar viral. Het filmpje is dan ook vrij spectaculair. De leguaan zoeft over het rotsstrand van de Galapagos, slangen schieten een voor een uit hun donkere holen, de leguaan trippelt ze voorbij tot hij toch wordt gegrepen, o nee!, het beest verdwijnt in een kluwen schubbige lijven, maar dan... och, hij worstelt zich los!, en daar gaat de leguaan weer. 'Hij weet op wonderbaarlijke wijze te ontsnappen.'

Maar er klopt iets niet. Het stippenpatroon op de kop van de leguaan verschilt per shot, ontdekte de wetenschapsredactie van de NRC: er zijn verschillende leguanen achter elkaar gemonteerd.

Natuurlijk, dacht ik toen ik dat las. Hoe naïef is het om te denken dat cameramensen urenlang hetzelfde dier filmen, en dat dat dier precies dán allerlei bezienswaardige dingen meemaakt: 'Kijk, zijn eerste duik! Maar oei, daar komt net een roofvogel aan!' En toch. Tot voor kort nam ik wel degelijk aan dat wat ik in natuurdocumentaires zag echt had plaatsgevonden.

De BBC is ondertussen open over trucage. Dat van die leguanen gaf een filmeditor al toe aan The Independent. In de Volkskrant vertelde cameraman Michael Sanderson vorige week dat er ook weleens een tamme roofvogel gebruikt wordt. Daarbij eindigt elke aflevering van Planet Earth met een making-of waarin regisseurs en cameramensen vertellen over lenzen of drones.

null Beeld BBC
Beeld BBC

De openheid van het BBC-team is begrijpelijk. In tijden waarin nepnieuws oprukt, willen tv-makers niet worden 'ontmaskerd' door kritische kijkers. Een kwaliteitszender manipuleert dus in een context van transparantie.

Interessant, maar nu ik dit weet, vallen me ook andere trucs op. De adelaar die omkijkt, ziet niet de lawine die ik vervolgens voorgeschoteld krijg. Ik kijk niet naar een dag uit het leven van een berenfamilie, maar naar tientallen dagen uit de levens van verschillende berenfamilies. Met de trucs zie ik plots ook de mensen die ze uitvoeren. Het camerateam in de bosjes, de montagemensen in hun koele, donkere kamertjes - ik zie ze liggen, hoor ze overleggen: 'Vier leguanen door elkaar monteren, kunnen we dat maken?'

De enige troost is dat wat ik op tv zie wel degelijk bestaat: een leguaan die ontsnapt aan een slang, het kán. Wat niet kan, is zijn vlucht in één take vastleggen. Zo maskeert de montage niet zozeer het falen van de leguaan als wel het falen van de filmmakers. Door dat toe te geven, zegt de BBC: de dieren zijn ons nog altijd de baas. Die gedachte helpt. Kijk ik naar de leguaan, dan kijk ik naar de menselijke manipulatie van een wel degelijk machtig dier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden