Planbureau behoudt rol van politieke scheidsrechter

Vrijwel alle politieke partijen zullen hun verkiezingsprogramma's toch gewoon door laten rekenen door het Centraal Planbureau. Dat blijkt uit een rondgang van de Volkskrant.

Een medewerker van het Centraal Planbureau op het kantoor in Den Haag. Beeld null
Een medewerker van het Centraal Planbureau op het kantoor in Den Haag.

In maart nog dreigden alle partijen, op de VVD na, de sinds 1986 gebruikelijke CPB-doorrekening over te slaan voor de verkiezingen van maart volgend jaar. Ze vonden dat de economische modellen van de rekenmeester van het kabinet weinig met de electorale werkelijkheid van doen hadden.

Daarop waarschuwde CPB-directeur Laura van Geest de politieke partijen in de Volkskrant. Als ze niet laten uitrekenen welk effect hun verkiezingsbeloften hebben op economie, overheidsfinanciën, werkgelegenheid en koopkracht, dan kunnen ze 'moeiteloos worden beticht van luchtfietserij'.

Ook beloofde Van Geest een minder ingewikkelde en uitgebreide doorrekening en zou het CPB ook het effect op de inkomensongelijkheid uitrekenen. De CPB-directeur wist uiteindelijk bijna alle partijen te overtuigen.

Kritiek

Onduidelijk is nog of de PVV deze keer meedoet. Bij de doorrekening voor de vorige verkiezingen, in 2012, bleek het programma van de partij van Geert Wilders een geweldige impuls te geven aan de economie. Althans, op de zeer korte termijn: na een paar jaar zou de economie bijkans instorten.

CDA-leider Buma zwengelde eerder dit jaar de kritiek op het CPB aan. Aanleiding was de doorrekening eind 2015 door het CPB van een klein wijzigingsvoorstel in het lastenverlichtingspakket van 5 miljard. Volgens het kabinet kostte dit SGP-plan ten behoeve van de alleenverdiener, evenveel banen als het hele 5-miljardpakket zou opleveren. Buma dreigde omwille van die 'modellenwerkelijkheid' de CPB-doorrekening over te slaan.

Daarop kwamen ook andere partijen met kritiek op de manier waarop het CPB de effecten van hun programma's berekent. Maar die kritiek was niet hetzelfde. SP-voorman Roemer vond het bijvoorbeeld ongewenst dat het CPB die effecten tot in 2040 doorrekende, waar D66-leider Pechtold juist stelde dat het Centraal Planbureau te weinig naar de lange termijneffecten keek.

CDA-leider Sybrand Buma zwengelde eerder dit jaar de kritiek op het CPB aan. Beeld null
CDA-leider Sybrand Buma zwengelde eerder dit jaar de kritiek op het CPB aan.

Geen alternatief

Partijen zoals VVD, CDA, ChristenUnie en SGP vinden het CPB-model ontoereikend om 'hun' onderwerpen, defensie en veiligheid, in economische zin uit te drukken. GroenLinks, PvdA en D66 zijn er dan weer ontevreden over dat het CPB niet kan uitrekenen wat elke extra onderwijs-, innovatie- of milieueuro precies oplevert.

Uiteindelijk hebben alle partijen zich door Laura van Geest laten overtuigen dat iets beter is dan niets. Bovendien is er geen alternatief: geen ander instituut kan verkiezingsprogramma's langs dezelfde meetlat leggen, waardoor ze onderling vergelijkbaar worden. Zoals gebruikelijk doet het Planbureau voor de Leefomgeving mee om de milieueffecten van de verkiezingsvoorstellen uit te rekenen.

CPB-directeur Laura van Geest. Beeld null
CPB-directeur Laura van Geest.

Ook het CDA laat doorschemeren het CPB toch te zullen vragen hun verkiezingsprogramma te laten doorrekenen. Feitelijk, zo is de redenering bij de christendemocraten, hebben we onze winst al geboekt. Want door de kritiek van CDA-leider Buma zijn alle partijen wakker geworden en past het CPB de werkwijze flink aan.

De vorige keer, in 2012, becijferde het CPB de effecten van liefst 2468 voorstellen. Nu worden plannen van minder dan 100 miljoen euro niet meegenomen. Bovendien kwam het Planbureau vooraf met 'menukaarten' waaruit alle partijen, van links tot rechts, doorgerekende, haalbare voorstellen over onderwijs, arbeidsmarkt, innovatie en wonen kunnen plukken en meteen weten wat die opleveren aan schade of opbrengst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden