Plan voor museum van de Hongersnood in Ballina

De Amerikaanse ambassadrice in Dublin, Jean Kennedy-Smith, heeft haar medewerking toegezegd aan het seminar in Ballina over de Grote Hongersnood....

NELL WESTERLAKEN

Het herdenkingscomité waarvan McGuire voorzitter is, wil onder meer fondsen werven voor het oprichten van een museum. De betekenis van de ramp voor de samenleving van nu is een van de centrale thema's tijdens de studiedagen in oktober. Anderhalve eeuw na dato trekt de Grote Hongersnood nog steeds sporen in Ballina.

'De regio kent sinds de ramp namelijk een traditie van emigratie', verklaart McGuire. 'Vooral in de Verenigde Staten zijn grote Ierse gemeenschappen ontstaan. In steden als Boston, Philadelphia, Chicago en New York zijn netwerken, waarbij nieuwe emigranten zich makkelijk kunnen aansluiten. Voor veel jongeren uit kansarme gebieden, zoals de omgeving van Ballina, is emigratie anno 1995 een serieuze overweging. Vooral beter opgeleide jongeren vertrekken.'

McGuires dochter heeft onlangs het Amerikaanse staatsburgerschap verworven. Haar Amerikaanse vriend is geboren in de omgeving van Ballina. De Ieren in de diaspora hebben inmiddels vele illustere nazaten geleverd, onder wie de uit Waxford stammende Kennedy-familie. De huidige Amerikaanse afgevaardigde in Dublin is overigens een zuster van John F. Kennedy.

Het afgelegen noordwesten van Ierland werd zwaar getroffen door het mislukken van de aardappeloogsten in de jaren 1845, 1846 en 1848. Een miljoen Ieren kwam om en nog eens miljoen verliet het land. Het bewind in Londen liet de bevolking van zijn toenmalige wingewest kreperen. Erger nog: terwijl duizenden als ratten stierven, exporteerde Engeland grote hoeveelheden vlees en graan uit Ierland.

McGuire heeft de plaatselijke archieven nagepluisd: in 1846 rapporteerde commissaris W.J. Hamilton een export van 9480 ton graan uit de haven van Ballina. De import was nul. Zelfs in een van de ergste jaren van de hongersnood, 1847, werd ondanks een invoer van 7631 ton nog 455 ton geëxporteerd. 'En dat terwijl Wellingtons leger eerder die eeuw in leven werd gehouden met Iers graan in de strijd tegen Napoleon', voegt McGuire toe.

In zijn vuistdikke geschiedenisboek Dear Old Ballina noteert regio-journalist Terry Reilly over het rampjaar 1847: 'Een moeder van een groot gezin haalde het karkas van een besmet varken uit een strontput, maakte het schoon en gaf het haar kinderen te eten, hoewel de lucht, om haar eigen woorden te gebruiken, een paard tegen de vlakte zou doen slaan.'

Om de situatie enigszins te verlichten lieten de Engelsen in de jaren veertig van de vorige eeuw armenhuizen bouwen. Die voorzagen in onderdak en soms werk. 'U moet zich voorstellen dat uitgehongerde mensen door het grootste wereldrijk van die dagen werden gedwongen om kades en wegen aan te leggen in bergachtige gebieden', zegt McGuire.

Ballina kreeg een armenhuis in 1842, in Edward Street op de plaats van het huidige ziekenhuis. In 1847 bood het onderdak aan 1400 personen, terwijl het was gebouwd op 1200. Alleen het distributiecentrum van het enorme complex staat nog overeind. De kinderen voetballen op het naastgelegen speelveld tegenwoordig boven de massagraven uit de hongerjaren.

'Op scholen hier wordt nauwelijks aandacht besteed aan de hongersnood, terwijl het de grootste ramp uit onze geschiedenis is', zegt McGuire. Dit heeft niet te maken met een gebrek aan historisch bewustzijn, meent hij: 'De ramp heeft bijgedragen aan een nationaal gevoel van minderwaardigheid. Dat wordt het liefst weggestopt.' Tijdens het seminar is er een speciaal programma voor schoolkinderen.

'Het is natuurlijk vreemd dat niets in de stad direct herinnert aan de ramp', meent McGuire. 'Daarom heb ik het plan opgevat een regionaal museum in te richten in het voormalige distributiehuis.' Hij schat de kosten op een slordige 55 duizend gulden. Als beginnetje voor de fondsenwerving zal de ambassadrice in oktober een plaquette onthullen op het wat vervallen gebouw: een afbeelding van een bedelende vrouw met een kind op haar arm, tevens het logo van het seminar.

Nell Westerlaken

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden