Plan voor militaire macht Europa komt op pikant moment

Europa moet meer zijn dan een markt en een munt, het moet ook een militaire macht worden. Deze 'tijd van existentiële crises' vraagt om een grotere samenwerking op defensiegebied. Dat schrijft EU-buitenlandchef Federica Mogherini in een strategienota die zij dinsdag aan de Europese leiders presenteerde.

Federica Mogherini Beeld afp

Zij komt met haar plannen op een pikant moment. Groot-Brittannië heeft net besloten de EU te verlaten. Dat is een aderlating als het om defensie gaat. Samen met Frankrijk is het de sterkste militaire mogendheid in de EU.

Voorts lijkt het politieke klimaat momenteel niet bevorderlijk voor plannen die oproepen tot een verdieping van de integratie. Niet alleen de Britten, ook andere lidstaten kennen sterke euro-sceptische bewegingen. Minder Europa, niet meer, roept menig politicus met een half oog op de verkiezingskalender.

Battlegroups

Toch ligt daar nu Mogherini's voorstel eindelijk serieus werk te maken van de ontwikkeling van een defensiepoot binnen de EU. Die ambitie staat al in het Verdrag van Lissabon uit 2007, maar er is weinig van terechtgekomen. Hoewel er achttien militaire en civiele missies lopen namens de EU, zijn de zogeheten EU-Battlegroups nooit ingezet sinds deze snelle reactiemacht in 2004 werd opgericht met het doel snel te kunnen ingrijpen.

Volgens Mogherini kan de EU het zich niet veroorloven pas op de plaats te maken in een steeds onveiliger wereld. Gezamenlijke actie is nodig, na de Brexit meer dan ooit. 'Soft power is niet genoeg', zegt ze verwijzend naar Europa's inspanningen op het gebied van diplomatie en ontwikkeling. 'Defensiesamenwerking moet de norm worden.'

De lidstaten dienen meer samen te doen, bij het plannen van missies, bij het trainen en oefenen van militairen, bij het bevorderen van een Europese defensie-industrie. De obstakels voor een snelle inzet van de Battlegroups moeten worden weggenomen.

Beeld photo_news

Militair hoofdkwarier

Een van die struikelblokken is het ontbreken van een Europees militair hoofdkwartier. Mogherini zegt niet met zoveel woorden dat die er moeten komen, maar ze doelt er wel op als ze spreekt van een 'meer structurele vorm van samenwerking.' Die omzichtigheid wordt ingegeven door het besef dat veel lidstaten huiverig zijn voor het afstaan van soevereiniteit op een gevoelig terrein als nationale veiligheid. Ook zijn er lidstaten die niet willen dat de NAVO wordt verzwakt.

De Nederlandse minister Koenders pleitte maandag in de Volkskrant voor meer eenheid in de Europese buitenlandse politiek. 'Maar dat betekent niet ineens een Europees leger.' Nederland trok bij het bewaken van het NAVO-belang altijd op met Londen. Dat kan niet meer, 'een gemis', aldus de minister.

Mogherini beklemtoont dat de lidstaten soeverein blijven in defensiezake en dat de NAVO voor tal van EU-landen de belangrijkste defensieorganisatie blijft. Maar, voegt ze eraan toe, de EU moet op veiligheidsgebied 'zonodig autonoom' kunnen handelen.

Lees ook

Lees het laatste nieuws rondom het Britse vertrek uit de EU in ons liveblog.

Machtspolitiek

Zij heeft de steun van Duitsland en Frankrijk. Na het Brexit-referendum verklaarden deze landen dat veiligheid zich leent voor verdiepte samenwerking. Want 'machtspolitiek is terug op het wereldtoneel'. In tegenstelling tot Mogherini spreken zij zich openlijk uit voor een 'permanente civiel-militaire commandoketen' in de EU.

Berlijn en Parijs willen dat de EU na de Brexit ambitieus blijft. Maar als niet alle lidstaten met de defensieplannen willen meedoen, moet dat kunnen. 'We moeten beter omgaan met verschillende ambitieniveaus.' Europa moet ook een militaire macht worden, maar het mag niet langer een keurslijf zijn, is de boodschap.

Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.