Plan voor de pil brengt gelauwerde 'moeder van de Dolle Mina's' weer in actie 'Een kind kost de samenleving veel meer'

Op zestigjarige leeftijd sloot Henny de Swaan-Roos zich aan bij Dolle Mina en sindsdien is ze een onvermoeibaar strijdster voor vrouwenbelangen....

Van onze verslaggeefster

Ellen de Visser

AMSTERDAM

Afgelopen woensdag plaatste de organisatie Wij Vrouwen Eisen een advertentie in de Volkskrant. 'Wij vrouwen eisen pil ìn ziekenfondspakket' stond met kolossale letters over de hele breedte van de pagina. Haar naam figureert in piepkleine letters in de lange lijst adhesiebetuigingen, tussen die van hoogleraar vrouwenstudies Selma Sevenhuijsen en GroenLinks-Tweede-Kamerlid Marijke Vos: Henny de Swaan-Roos.

'Heb je onze advertentie gelezen?', informeert ze gretig, nog voordat ze in de gemakkelijke stoel in haar huiskamer neerploft. 'En, hoe vond je het?' Ze lacht als ze vertelt dat de kosten van zo'n advertentie nogal tegenvielen. Fel: 'Maar het was nodig. Het is toch schandalig dat ze de pil uit het ziekenfonds willen halen. Maar dat gebeurt niet, hoor. Daar zijn wíj voor.'

Fel, strijdbaar, onvermoeibaar. Henny de Swaan-Roos (85) is nog immer een onverstoorbaar pleitbezorgster van vrouwenbelangen. Een tengere, vitale vrouw, met mooie sprekende ogen.

Op zestigjarige leeftijd sloot ze zich aan bij Dolle Mina waar ze een voorvechtser werd van het recht op vrije abortus. Vanaf dat moment werd ze de inspirator van tal van comités, actiegroepen en demonstraties. Ze was lid van Vrouwen voor Vrede en Vrouwen Blijven Eisen, zat achter de telefoon bij Vrouwen bellen Vrouwen, was cursusleidster bij de VOS (Vrouwen Oriënteren zich op de Samenleving).

Aan de hoge antieke tafel in haar huis aan de Amsterdamse Keizersgracht wordt nog regelmatig vergaderd. Ze voert actie voor de slachtoffers van verkrachting in het voormalig Joegoslavië, is actief bij Wij Vrouwen Eisen en binnen de Women's Global Network for Reproductive Rights, een organisatie die aandacht vraagt voor verbetering van de internationale abortuswetgeving.

Vandaag ontvangt ze voor haar uitzonderlijke verdiensten in de strijd tegen onrecht, voor de 'onverzettelijkheid van het goede hart', de eerste Gerda Brautigam-prijs. Ze is er trots op, zegt ze, maar het maakt haar ook verlegen. Eigenlijk past de anonimiteit van het rijtje namen in de advertentie haar beter.

'Alsof ik de enige ben die zich heeft ingezet voor vrouwenbelangen, we deden het met elkaar, hoor. Ik durf mijn mond open te halen als me iets niet zint, maar daarin ben ik geen uitzondering. Dat zou jij toch ook doen?'

Die grote mond had De Swaan-Roos al als jong meisje van veertien, toen ze met haar ouders van haar geboorteplaats Coevorden naar Amsterdam verhuisde. Het hoofd van de school schreef ooit in haar rapport: 'Henny Roos heeft de kunst verstaan zich in zo kort mogelijke tijd zo gehaat mogelijk te maken.'

Maar ook later, in haar huwelijk met zakenman Meik de Swaan, liet ze niet over zich lopen. Toen hij eens een groep vrienden uitnodigde en er op een opmerking van haar geen acht werd geslagen, was ze 's avonds tegen hem uitgevallen dat ze er niet alleen was voor de koffie en de thee.

De kritiek van haar man dat ze zich te ondergeschikt aan hem gedroeg, zette De Swaan-Roos aan het denken. Tot daden kwam het pas begin jaren zeventig, toen ze al dertien jaar weduwe was en de twee kinderen volwassen waren. Ze las over Dolle Mina en schreef een brief. 'Ik ben zestig jaar en als jullie dat niet te oud vinden, wil ik me graag bij jullie aansluiten.' Ze kreeg onmiddellijk een reactie: 'Kom alsjeblieft, leeftijd doet er niet toe.' 'Toen ben ik gekomen en gebleven', zegt ze.

'De moeder van de Dolle Mina's' wordt ze genoemd. Een vrouw die, toen ook al met de grijze haren in een knot, werd gesignaleerd met een appel en een breinaald om de legale abortus te propageren, meedeed aan de bezetting van de Bloemenhove-kliniek en af en toe een kamer in haar huis beschikbaar stelde waar de bevriende huisarts Ben Polak 'een vrouw in nood' kon helpen.

Ze brengt opnieuw het voornemen van minister Borst ter sprake om de pil uit het ziekenfonds te halen. 'Nederland heeft het laagste abortuscijfer in de wereld en het hoogste aantal pilgebruikers. Ik snap niet dat op de pil, die toch nauwelijks geld kost, bezuinigd moet worden. Een kind dat wordt geboren, kost de samenleving toch veel meer?'

Dat jonge vrouwen legale abortus en de pil in het ziekenfonds gewoon achten, vindt De Swaan-Roos heel begrijpelijk. 'Ondankbaar? Welnee, als je ergens voor hebt gevochten en je hebt dat gevecht gewonnen, dan worden de verworvenheden in de maatschappij vanzelfsprekend. Zo is het leven. Jonge vrouwen van nu zijn tevreden, denk ik. Jij toch ook? Jij kunt zo leven als je zelf wilt.'

Die vanzelfsprekendheid over de verworvenheden van het feminisme, leidt volgens De Swaan-Roos echter niet tot een terugloop in de belangstelling voor de vrouwenbeweging. Afgelopen woensdag was ze ter gelegenheid van Internationale Vrouwendag weer even in het vrouwenhuis op de Nieuwe Herengracht en het viel haar op dat er zoveel jongeren waren.

'Fijn om te zien, want dan kan ons werk worden overgedragen. Of ze ook strijdbaar zijn of zich politiek inzetten, kan ik niet beoordelen. Maar als wij jonge vrouwen zouden vragen de straat op te gaan om te protesteren tegen het voornemen de pil uit het ziekenfonds te halen, dan denk ik dat wij er heel veel zouden meekrijgen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.