Vier vragenAdvies Onderwijsraad

Plan voor brede brugklas wekt weerstand bij gymnasia: ‘Dit kan meer kapot maken dan je lief is’

Om kansenongelijkheid tegen te gaan, moeten leerlingen pas na het derde jaar op de middelbare school opgedeeld worden in verschillende niveaus. Niet eerder adviseerde de Onderwijsraad zo’n grote stelselwijziging als donderdagmiddag. Gaat het systeem echt op de schop?

Een klas op het Odulphuslyceum in Tilburg speciaal voor kinderen die op de basisschool een of meerdere groepen hebben overgeslagen. Beeld Arie Kievit
Een klas op het Odulphuslyceum in Tilburg speciaal voor kinderen die op de basisschool een of meerdere groepen hebben overgeslagen.Beeld Arie Kievit

Wat betekent dit advies?

De Onderwijsraad stelt zelf ook: dit is een unicum. Voor donderdagmiddag had het onafhankelijk adviesorgaan nog nooit een structuurwijziging van een deel van het stelsel geopperd. Het is nu nodig, laat zij weten via een woordvoerder, ‘omdat de kansenongelijkheid in het onderwijs een urgent probleem is wat alleen maar toeneemt’.

In 2019 constateerde de Onderwijsraad al dat de verscheidenheid aan lesniveaus op de middelbare school ‘doorgeslagen’ is. Daarop vroeg minister van Onderwijs Arie Slob om een vervolgconsult. Wat kunnen we tegen die differentiatie doen?, luidde de vraag. Een bredere ‘brugklas’, waarna leerlingen pas na drie jaar voortgezet onderwijs worden beoordeeld op ‘cognitief vermogen’, is volgens de Onderwijsraad de voornaamste oplossing.

Het advies heeft gewicht, ook omdat kansenongelijkheid in het onderwijs door onder meer de documentaireserie Klassen momentum heeft in het publieke debat. Dat wil niet zeggen dat het kabinet de voorgestelde wijzigingen een-op-een zal overnemen. Allereerst omdat opdrachtgever Slob daar niet meer over gaat. Een stelselverandering in het onderwijs moet voorgesteld worden door een missionaire regering, of een meerderheid in het parlement.

Hoe bevordert dit voorstel kansengelijkheid?

Al jaren wijzen onderwijssociologen naar een bredere brugklas als een adequaat middel om ongelijkheid te bestrijden. Twaalf jaar is volgens hen geen leeftijd om de potentie van een kind te beoordelen.

Als dat beslismoment wordt uitgesteld, krijgen leerlingen langer de kans zichzelf te bewijzen. Dat pakt goed uit voor kinderen die zwakker scoren in groep acht, laten onderzoeken eenduidig zien. In andere landen, maar ook bij pioniersscholen in eigen land blijkt: zij trekken zich op aan de leerlingen die er op dat moment beter voorstaan.

In het huidige stelsel komen kinderen wel erg jong op een onderwijsniveau terecht, vindt de Onderwijsraad. Daardoor zitten ze volgens voorzitter Edith Hooge ‘te snel vast in hokjes’. In plaats van dat leerlingen zich aan elkaar kunnen optrekken, ontstaat een voorspelling die zichzelf vervult.

Want wie eenmaal op een bepaald niveau terechtkomt, knokt zich moeizaam naar boven, zeggen onderwijskundigen. ‘Een vmbo-leerling krijgt een vmbo-aanbod en wordt op vmbo-niveau uitgedaagd. Als iemand veel beter presteert wordt dat heus wel gezien, maar het is lastig om zo het aangeboden niveau te ontstijgen’, zei Louise Elffers, die zich als onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam en Hogeschool van Amsterdam al jaren bezighoudt met onderwijskansen, deze week tegen de Volkskrant.

Wat valt er tegen dit advies in te brengen?

Vraag dat maar aan Pauline Scheltema, voorzitter van Stichting het Zelfstandig Gymnasium (SVZG). Zij beschouwt het rapport als ‘een utopisch vergezicht met verstrekkende gevolgen’. Als het advies van de Onderwijsraad wordt opgevolgd, moeten ook de huidige gymnasia brede brugklassen voor alle leerlingen gaan aanbieden.

Ook bestuurders van gymnasia voelen de urgentie om iets aan kansenongelijkheid te doen, zegt Scheltema. Maar ze betwijfelt of een bredere brugklas de manier is om ook haar soort scholieren te bedienen. ‘Wij horen vaak dat onze leerlingen ongelukkig zijn geweest op de basisschool, omdat ze hun ei niet kwijt konden. Dan komen ze op een gymnasium terecht en worden ze eindelijk uitgedaagd.’

De Onderwijsraad wil dat probleem tackelen door leerlingen ‘een flexibel programma’ te bieden ‘dat aansluit bij wat ze kunnen en past bij hun ontwikkeling’. Het verleden heeft al laten zien hoe lastig uitvoerbaar dat is, zegt Scheltema. ‘We proberen al jarenlang meer te differentiëren in het onderwijs. Maar dat vergt ontzettend veel van de docenten en het is tot nu toe nog niet heel succesvol.’

Pas dus op met rigoureuze stelselwijzigingen, zegt de schoolbestuurder. ‘Misschien gooi je iets heel waardevols overboord. Dit kan meer kapot maken dan je lief is.’

Wat moet er gebeuren voor de ‘brede brugklas’ werkelijk wordt ingevoerd?

Ook een nieuw kabinet zal niet halsoverkop het beslismoment in groep acht opschorten. Het advies van de Onderwijsraad is misschien wel de concreetste uitwerking van de ‘brede brugklas’, maar bevat nog veel losse eindjes over de daadwerkelijke uitvoering. ‘Wat gaan we met vakken als Latijn en Grieks doen?’, vraagt Scheltema zich af.

Bovendien beseft het adviesorgaan zelf ook: op dit moment is een stelselwijziging in het onderwijs geen optie. ‘Scholen moeten de tijd hebben om zich hierop te organiseren’, zegt een woordvoerder. ‘Daarvoor zijn de basisvoorwaarden in het onderwijs nu niet op orde, met een lerarentekort en een te hoge werkdruk.’

Pas over vijf jaar, ‘of misschien wel langer’, is een brede brugklas een optie, denkt de Onderwijsraad. ‘Het is heel belangrijk dat je dit op een goede en zorgvuldige manier voorbereidt’, vindt een woordvoerder. ‘Alleen dan kan het succesvol zijn.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden