Column

'Plan-Truijens' krijgt kans zich voor de universiteit te bewijzen

Wat is er eigenlijk zo vreselijk aan lang studeren? Dat vroeg ik mij vorige zomer af.

Beeld anp

Het idee ging het 'Plan-Truijens' heten

Ik mijmerde wat over een systeem waarbij studenten zelf bepalen in welk tempo ze studeren. Zo kunnen ze naast hun studie werken, stage lopen, vrijwilligerswerk doen, besturen, sporten, reizen of kinderen krijgen zonder meteen als lamlendige langstudeerder te worden beschouwd. Ze doen meer ervaring op, waardoor ze hun kansen op de arbeidsmarkt vergroten. Universiteiten en hogescholen zijn niet langer gedwongen hun studenten er snel doorheen te jassen.

Studeren hoeft niet per se te gebeuren tussen je 17de en je 23ste, in schoolse klasjes. Sommige mensen ontdekken pas later in hun leven wat ze willen worden, of waar ze goed in zijn. Die willen graag naast hun werk kunnen studeren - wat nu slechts in een beperkt aantal richtingen mogelijk is. Waarom, schreef ik, zou je - bij gelijkblijvende overheidsfinanciering - studenten niet laten betalen voor wat zij afnemen, per vak of aantal studiepunten? Een trage student doet per saldo niet meer beroep op de tijd en aandacht van een docent dan een snelle, mits je het aantal herkansingen beperkt.

Het idee ging het 'Plan-Truijens' heten - te veel eer, want in Zweden bleek het flexibele studeren al jaren de praktijk te zijn, en met succes. Sterre Lindhout schreef er een mooie reportage over.

Maar hé, 'mijn' plan gaat door! Nou ja, waarschijnlijk. En als experiment, in Amsterdam, met duizend studenten. De PvdA en de VVD willen het, de studentenvakbond LSVb ook. Net als vorig jaar zijn er felle tegenstanders. In de eerste plaats de universiteiten, die vrezen minder geld te krijgen. Nu ontvangen ze per student overheidsfinanciering en 1.951 euro collegegeld, ook als die student dat jaar maar 6 studiepunten haalt. Studenten die losse vakken volgen en nooit afstuderen zouden een kostenpost zijn.

In Zweden lossen ze dat zo op: instellingen krijgen een deel van het overheidsgeld bij de inschrijving, een deel per behaald vak en een deel bij het behalen van het diploma. Dat zou bij ons ook heel goed kunnen. In Zweden betalen studenten géén collegegeld, dat scheelt. De overheid geeft er veel meer uit aan het hoger onderwijs dan bij ons. Daar staat tegenover dat ze meer hoogopgeleiden hebben en minder werkloosheid. Gulheid loont.

De kritiek op het studeren 'per vak' komt ook uit de hoek van studenten en docenten. Dit plan zou een 'ziek idee' zijn, een 'supermarktmodel' dat leidt tot akelig rendementsdenken en verdere commercialisering van de universiteit, tot uitholling van de functie van docent en het verdwijnen van kleine vakken. Wat een retoriek.

Die kritiek is niet terecht. Het is puur doemdenken. Ik ben het met de critici eens dat de kwaliteit van het hoger onderwijs te wensen overlaat, maar dat staat los van dit plan. Studeren in eigen tempo wil toch niet zeggen dat studenten als in een snackbar hun eigen hapjes mogen uitkiezen? Alsjeblieft niet.

Als je per vak afrekent kun je de eisen zelfs opschroeven

De universiteit of hogeschool bepaalt het curriculum, de verplichte vakken en de normen. Als je per vak 'afrekent' kun je de eisen zelfs opschroeven, omdat er geen compensatie mogelijk is. Omdat studenten niet worden opgejaagd kunnen ze zich juist meer verdiepen in elk vak. Het aantal studenten zal door de geboden vrijheid eerder toe- dan afnemen; docenten hoeven niet te vrezen voor hun baan. Voor het vermijden van vaste aanstellingen en het wegsaneren van kleine vakken hebben de universiteiten dit plan trouwens helemaal niet nodig, dat doen ze helaas al volop.

Nu de studiefinanciering is afgeschaft moet je studenten de gelegenheid bieden zichzelf te onderhouden zonder zich dik in de schulden te steken. Vooral in de alfa- en gammavakken is zeer weinig kans op een vaste baan. Als matig betaalde zzp'er betaal je zo'n schuld niet zomaar terug. Het flexibele systeem verkleint de kloof tussen studenten van rijke ouders en minder rijke ouders - een argument dat ik nergens hoor.

Is het hoger onderwijs in Zweden hard hollend achteruit gegaan sinds de invoering van dit systeem? Is het door en door vercommercialiseerd, verziekt en verloederd? Voor zover ik weet niet. Het Zweedse hoger onderwijs is niet alleen flexibel en tot op zekere hoogte gratis, het staat ook bekend als streng en van hoog niveau. Alle reden om het hier eens te proberen.

Aleid Truijens is schrijfster, literatuurrecensente en biografe. Reageren? opinie@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden