Plan Hermans is bedreiging voor student en onderwijs

Minister Hermans wil met zijn plan voor de financiering van hogescholen en universiteiten de kwaliteit van het onderwijs verhogen. Volgens Stephan van der Meer en Ruben Post zal zijn systeem van studiepunten die ambitie juist om zeep helpen....

HOGESCHOLEN en universiteiten financieren op basis van het aantal behaalde studiepunten om de flexibiliteit van de student te vergroten. Zo presenteerde minister Hermans van Onderwijs vorige week zijn plan voor een nieuw bekostigingssysteem voor het hoger onderwijs. In de reacties op dit plan wordt vooral de mogelijke administratieve rompslomp voor de onderwijsinstellingen als nadeel genoemd. En dat terwijl dit plan belangrijke fundamenten van het hoger onderwijs op de tocht zet, namelijk de kwaliteit van het onderwijs, het leerrecht en de flexibiliteit van de student.

De kwaliteit van het Nederlandse hoger onderwijs staat in vergelijking met andere landen op een redelijk hoog niveau. De minister wil dat graag zo houden, het liefst ziet hij zelfs een verhoging van de kwaliteit. Zijn nieuwste plan zal deze ambities om zeep helpen. Op dit moment worden universiteiten en hogescholen voornamelijk afgerekend op drie 'meetmomenten': het aantal studenten bij de aanvang van de studie, het aantal studenten dat de propedeuse (het eerste studiejaar) haalt en het aantal afgestudeerden. Onderwijsinstellingen doen er daarom alles aan studenten eerst binnen te halen om ze vervolgens zo snel mogelijk met een diploma af te leveren. Vanwege deze 'diplomapremie' zijn ze allerminst happig op studenten die overstappen naar andere opleidingen, universiteiten of hogescholen. Van de gewenste flexibiliteit voor studenten is daarom op dit moment nauwelijks sprake.

Een bekostigingssysteem gebaseerd op studiepunten lijkt de flexibiliteit voor de onderwijsinstellingen te vergroten, aangezien zij betaald krijgen voor elk studiepunt onderwijs dat ze verzorgen. In de praktijk zal het plan hogescholen en universiteiten nog meer dan nu dwingen zich te fixeren op geld in plaats van op de kwaliteit van het onderwijs. In het huidige systeem moeten studenten in elk geval nog een diploma halen, hoe weinig dat soms ook waard is. Als de minister zijn zin krijgt, volstaat het als opleidingen studiepunten zo snel mogelijk aan de man kunnen brengen. Onderwijsinstellingen hoeven geen waar meer te leveren voor hun geld, maar krijgen geld voor hun waar. Wat zijn tentamens, scripties en diploma's straks nog waard als studiepunten in de aanbieding gaan om het vege lijf van de opleiding te redden? En hoe groot wordt straks de verleiding om van een vijf een zes te maken, louter en alleen omdat elk studiepunt geld oplevert?

Niet alleen de kwaliteit van het onderwijs, maar ook het leerrecht en de vrijheid van de student lopen in het nieuwe stelsel gevaar. Studenten hebben op dit moment tamelijk veel mogelijkheden om buiten de eigen studie vakken te volgen bij andere opleidingen. Op deze manier kan iedere student die iets verder wil kijken dan de eigen studie zorgen voor de nodige verbreding en verdieping van zijn studieprogramma.

Aan een nieuw bekostigingssysteem zal geen cent meer worden uitgegeven dan aan het huidige. Een reguliere studieloopbaan van vier jaar (vier keer 42, samen 168 studiepunten) zal daarom de norm worden voor de nieuwe bekostiging. Universiteiten en hogescholen zullen geen enkel belang hebben bij studenten die meer dan het vereiste aantal studiepunten behalen. Zo wordt een mogelijk voordeel voor de student van het nieuwe model (meer meetmomenten, dus meer flexibiliteit voor studenten), een groot nadeel.

De student dreigt ernstig te worden beperkt in zijn leerrecht. Elke student die in zijn enthousiasme de grens van 168 punten overschrijdt komt, of hij zijn diploma heeft behaald of niet, in de problemen en kan de rest van de studie zelf betalen. De leus 'een leven lang leren' verwordt tot een farce en van de door kabinet, parlement en samenleving gepropageerde ontwikkeling naar een kennissamenleving komt niets terecht. Een bekostigingsstelsel dat echt recht doet aan de kwaliteit van het onderwijs en de flexibiliteit van de student, gaat niet alleen uit van behaalde studiepunten, maar houdt rekening met alle ingeschreven studenten.

Door het voorstel van minister Hermans gaan universiteiten en hogescholen er iets op vooruit, hoewel ook zij nog verre van opgetogen zijn. Maar de minister weigert zich hard te maken voor de positie van de student en de kwaliteit van het onderwijs. De voorwaarde dat de stelselwijziging 'met gesloten beurzen' moet plaatsvinden, is een teken aan de wand. Dat Hermans de daad niet bij zijn woord voegt en slechts minimaal investeert in het hoger onderwijs, bleek onlangs overigens ook weer pijnlijk uit de onderwijsbegroting voor 2001. Het zijn teleurstellende en ontnuchterende conclusies op de drempel van de beloofde Kenniseeuw.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden