Plan B redt feest rond aviateur

HEERENVEEN Het leek zo’n goed idee. Een parachutist, verkleed als luchtvaartpionier Clément van Maasdijk, die landt in Heerenveen. De lookalike moest markeren dat zaterdag precies honderd jaar geleden de 24-jarige Van Maasdijk de eerste Nederlander met een vliegbrevet was die boven Nederlands grondgebied vloog....

Een antieke MG staat klaar om de parachutist naar café Paul Krüger te rijden, de meute achter hem aan. Maar er is dus geen parachutist. De organisatie komt met een plan B. Er zijn ook nazaten van Van Maasdijk aanwezig. Zou één van hen misschien

Ja hoor, dat wil Willem van Maasdijk wel. Clément was een broer van Willems opa’s opa. Hij zet de vliegenierspet op en klimt in de oldtimer. Van Maasdijk junior lacht en zwaait naar het volk langs de route. Even later spreekt hij de menigte toe vanaf het balkon. ‘Beste Heerenveners, het doet me goed in jullie midden terug te zijn’, draagt de spontane en best overtuigende lookalike van de lookalike voor. ‘Honderd jaar geleden was Heerenveen een nietige vlek op de kaart. Maar wat waren de grote Hollandse steden jaloers.’

Daar zegt hij zoiets. Want had Ede niet vrijdag ook al een herdenking van de eerste vlucht van een Nederlander boven Nederland? Klopt.

De ijsbaan Thialf verkeerde in 1910 in financiële moeilijkheden. Zou het niet mooi zijn om een vliegshow naar Heerenveen te halen, om zo het dorp op de kaart te zetten én flink wat geld binnen te halen? Ambitieus, maar het lukte. Op 31 juli zou de 24-jarige Van Maasdijk – een Hagenaar met een Friese moeder – er zijn kunsten komen vertonen.

Maar in Ede woonde een autohandelaar die had geïnvesteerd in een vliegveldje. De man hoorde van de Heerenveense plannen, en het zou toch niet zo zijn dat die Friese boeren de primeur zouden krijgen? De autohandelaar haalde Jan Hilgers, die een vliegopleiding volgde in Frankrijk, naar Nederland om een demonstratie te geven.

De vlucht was haastig voorbereid, waardoor er weinig volk op de hoogte was – twitter en internet bestonden nog niet. Bovendien had Hilgers nog geen brevet en kon hij geen bochtjes maken. Een rechte lijn dus, keren op de grond en weer terug, voor een handvol mensen. Maar de autohandelaar had zijn zin. De primeur was binnen.

Hoeveel meer allure had de vlucht van Van Maasdijk, een dag later. Dik honderdduizend toeschouwers keken ademloos toe. Een held was hij. Want, zegt voorzitter Paul Vlootman van de stichting Vliegfeesten Heerenveen: ‘Zoiets had de wereld nog niet gezien. Nederland was diep verzuild, de verschillen tussen rangen en standen waren groot. Maar hij verbond alle gezindten. Hij stond aan het begin van een onvermijdelijke en duizelingwekkende ontwikkeling. Want nu pakken we het vliegtuig alsof we op de bus stappen.’

Een ware gekte brak los, toen in 1910. Mannen lieten hun haar knippen in dezelfde coupe als die van Van Maasdijk. Ze rookten Vliegende Hollander sigaren. De koene aviateur maakte volgens Vlootman een enthousiasme los dat vandaag de dag alleen vergelijkbaar is met de vreugde die zou losbarsten als Nederland het WK voetbal zou winnen.

Heerenveen is zich ook nu terdege bewust van de betekenis van Van Maasdijk. Er zijn een straat en een basisschool naar hem genoemd. Op de plek van de vliegshow staat nu een gedenknaald. Deze hele zomer viert Heerenveen feest: er zijn tentoonstellingen, markten, symposia, en schrijfster Janny van der Molen schreef een kinderboek over Van Maasdijks leven, dat drieduizend kinderen cadeau kregen. Op 28 augustus zijn er vliegdemonstraties.

Willem van Maasdijk, de nazaat die als stand-in figureert, hoorde in zijn studententijd over zijn bekende voorvader. Met neven Robert en Olivier is hij naar de herdenking gekomen. ‘Ik kreeg een poster van Clément van Maasdijk. Ik vroeg: wie is dat? En waarom staat onze familienaam erop? Toen kwam het verhaal. Ik ben best trots dat onze familiegeschiedenis gelinkt is aan de Nederlandse geschiedenis.’

Als klein jongetje zei Willem een keer dat hij later wilde vliegen. ‘Mijn moeder werd toen heel boos. Mijn vader was vliegenier geweest. Hij was ook op die manier omgekomen.’

Willem koos voor de IT, maar het avontuur bleef lonken. Op de motor reed hij van Texas naar de Zuidpool en terug. Willems broer wandelde de hele wereld over. Neef Olivier van Maasdijk vertrekt in september per auto naar Zuid-Afrika. ‘Ja, ik geloof wel dat we een familie van avonturiers zijn.’

Met Clément van Maasdijk zelf is het ook slecht afgelopen. Een maand na zijn legendarische optreden in Heerenveen zou hij deelnemen aan de Arnhemsche vliegweek. Een dag voor aanvang ging hij de lucht in voor een proefvlucht. Bij het vierde rondje ging het mis. Vanaf 50 meter hoogte stortte zijn Sommer-biplan ter aarde. De motor raakte los en verpletterde Van Maasdijk. De aviateur stierf, voor de ogen van zijn verloofde. Hij was 25 jaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden