Plagiaat!

Ruzie in het land der letteren. De Nijmeegse hoogleraar Jos Joosten beschuldigt NRC-recensent Elsbeth Etty van plagiaat. In een recent boek zou ze onder meer twee alinea's van Wikipedia bijna letterlijk hebben overgeschreven zonder bronvermelding. Het is het zoveelste plagiaatincident van de afgelopen maanden, met telkens andere hoofdrolspelers.


Bij elke beschuldiging van letterroof dwaalden mijn gedachten af naar de gebroeders Wright, twee fietsenmakers die begin vorige eeuw het eerste gemotoriseerde vliegtuig bouwden. Wie hadden zij als bronnen moeten noemen? Otto Lilienthal - een Duitse waaghals die experimenteerde met zweefvliegers - zeker. Leonardo da Vinci met zijn vogelstudies ook. Het was een lijst geworden die zelfs in het allerkleinste lettertype niet op de vleugels van de Wright Flyer had gepast.


Wat is een alinea? Een bouwsteen van een groter geheel. Moet je bij elke bouwsteen stilstaan bij wie die gebakken heeft? Een van mijn favoriete romans is Buzz Aldrin, waar ben je gebleven? van de Noor Johan Harstad. In zijn nawoord schrijft hij: 'De roman bevat geleende, verdraaide, geparafraseerde of domweg gestolen zinnen en citaten van The Cardigans, Jan Erik Vold, (...) en een onbekend aantal anderen.'


Het boek werd geprezen om zijn originaliteit, en terecht. Plagiaat geldt in de wetenschap en de literatuur als een doodzonde. Maar waar de grenzen liggen tussen inspiratie, algemene kennis en kopiëren zonder bronvermelding, is nauwelijks te zeggen.


Dat woord 'bron' alleen al; alsof kennis een aanwijsbaar beginpunt heeft. Ik nodig u uit voor uw boekenkast te gaan staan. Wedden dat alle romans te herleiden zijn tot drie oervormen*. 1) Staat een vreemdeling voor de deur. 2) Hoofdpersoon gaat op reis. 3) Jongen ontmoet meisje.


Volstrekt onbekende verhalenvertellers hebben die oervormen ooit uitgevonden. Aan hen zijn alle moderne schrijvers schatplichtig, al is daar in de voetnoten niets van terug te vinden.


* Aldus een Rotterdamse schrijfdocent, die die oervormen vast niet zelf had ontdekt.


t.mudde@volkskrant.nl


twitter.com/toniemudde


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden