Column

Plaatsing Hans Alders is een raadsel

Hans Alders heeft het 06-nummer van de minister, en u heeft het niet. Dat is de kern.

Proconsul Hans AldersBeeld anp

Deze week toog Hans Alders aan het werk, als proconsul benoorden Zwolle. Officieel heet hij Nationaal Coördinator Groningen. Met verstrekkend mandaat, directe toegang tot de minister en de vaste wil om het Groningse aardbevingsleed te lenigen. Partijen bij elkaar brengen, oplossingen voorstellen en deze ook uitvoeren, staat in de aanstellingsbrief.

Dat was nog geen week na de presentatie van een burgerinitiatief om een eind te maken aan de carrousel van politieke benoemingen. Alders was hét voorbeeld. Tien jaar geleden wond het GroenLinkse Kamerlid Duijvendak zich al op over de 'schaduwmacht' van oud-politici die elkaar de baantjes toeschoven. Nummer één van zijn toptien was Alders. Ook Rinnooy Kan stond er al in - deze week kwam zijn advies over gemeentelijke belastingen. Wim Meijer, toptien in 2005, verscheen vorige week als NS-commissaris in de Fyra-enquête.

Sommig ongerief is zeer taai. Je kunt ook zeggen dat het nu eenmaal zo werkt in Nederland. Dat zeggen betrokkenen zelf altijd: ze beschikken over bestuurskracht, kennen de weg in Den Haag. Een jaar na Duijvendak publiceerde de Raad voor het Openbaar Bestuur (altijd geleid door een ex-politicus, toen Van Kemenade, nu Wallage) een rapport over benoemingen. Conclusie: hoe dit soort functies tot stand komt, is vaak niet transparant, en die wetenschap is van zichzelf weer een vorm van transparantie. Recht zo die gaat dus.

Zo heeft het noorden nu Hans Alders. Hoe hij precies op die plek is gekomen, is een raadsel. De gemeenten en de provincie waren het eens, mailt het ministerie op de vraag naar de procedure. Wat hij gaat doen is onduidelijk. Uit de opzet van 'de governance' van zijn werkprogramma: 'De governance moet voldoende flexibel zijn qua schaalbaarheid en wendbaarheid om daarop te kunnen inspelen, zodat optimale slagkracht gewaarborgd is.' Zinnen taai en grijs als Groningse klei. Politicoloog Nico Baakman, specialist in de Nederlandse nomenklatoera, begrijpt wel dat ze bij Alders uitkwamen. Hij is gepokt in het Groningse, heeft een formidabel adressenboek, kan als geen ander ruzies dichtsmeren. Wat kan het ze bommen in het noorden dat Alders uit de PvdA-machine komt van Van den Berg, Wallage en Meijer. Als hun huizen worden hersteld.

Chief whip Ed NijpelsBeeld anp

Alders is een achterkleinkind van de verzuiling, met haar geheime topoverleg en hunkering naar consensus. Lubbers was er de belichaming van. Privé dacht hij even mee, in het openbaar bezigde hij een modderig proza om tegenstellingen af te vlakken. Ook de zinnen van Alders zijn de nachtmerrie voor elke interviewer. Hij heeft hetzelfde geduld en opgewekte gemoed. Is politiek onbestemd, net als zijn collega-oliemannetjes. Dan krijg je geen vijanden. Een vage progressiviteit helpt ook.

Voorheen ging het om besluitvorming of advisering, nu is de uitvoering erbij gekomen. Als het echt moeilijk wordt, komt er een taskforce. We leven niet meer in een verzuilde samenleving, maar in een netwerksamenleving. Een onbegrijpelijke samenleving bovendien. Zonder kruiwagen, kennis of kennissen geen plaats op school, stage of uitkering. En helaas evenmin een pgb.

Ketenregisseur Andrée van EsBeeld ANP

Maar ook het openbaar bestuur is zo ondoordringbaar geworden dat het zonder smeerolie vastloopt. Om de pgb-betaling op gang te brengen helpt ketenregisseur Andrée van Es. Ed Nijpels moet er als een chief whip voor zorgen dat er van het energie-akkoord iets terechtkomt. In Groningen zijn intussen vier instanties aan de slag met het aardbevingsleed, een 'dialoogtafel', een economic board, een Centrum Veilig Wonen. En een nationaal coördinator dus. Hij krijgt een staf van honderd man, de helft in Den Haag, de andere helft ter plaatse.

Voorheen had je Rijk, provincie en gemeente. In Groningen doet men nu zaken met bewonersplatforms, bedrijven, afzonderlijke gedupeerden en overige stakeholders. Fijnmazigheid en maatwerk zijn de steekwoorden. Gedupeerden moeten worden 'ontzorgd'. Het is schitterend maar Thorbecke zou het wijze hoofd schudden. Gelijkheid voor de wet is verruild voor ieder het zijne. Je kunt uittekenen hoe dit leidt tot nieuwe bestuurlijke spaghetti en tot nieuwe feodale verhoudingen. Maatwerk was immers ook het feodale uitgangspunt. Voor elke stad, stand, parochie, landgoed, boer of gilde waren er aparte, gedetailleerde regels. De uitvoering hing wel af van de luimen van de heer.

Daar zijn we beland en dat is precies het bezwaar. Het aanbod aan bestuurlijke ingewikkeldheid schept zijn eigen vraag naar professionele gladmakers met informele macht. Vroeger heette dat willekeur en om die reden moest het uit zijn met de feodaliteit. Nu heet het de vrije hand krijgen. 'Als we eerst de bevoegdheden regelen, zijn we een jaar verder. Er gebeurt zoveel zonder bevoegdheden', zei Alders in deze krant. Ooit moest je het oor van de koning hebben, nu de 06 van de minister.

Alders heeft inderdaad veel commissariaten. Omdat hij zo goed is. Commissaris bijbaan, heette hij. Hier geldt het zogeheten Matthëus-effect: wie veel heeft, zal meer krijgen. Was hij in eerdere functies ook zo goed? Zijn zweeftrein kwam er niet, het Groninger Forum werd een fiasco, net als de Blauwe Stad. Ook het Aedesmiljoen kleeft hem niet aan. Flauw hoor, om daar weer over te beginnen.

Voor de zekerheid, het Groninger herstel gaat in de miljarden lopen. Nu heeft iedereen medelijden met de Groningers. Alders gaat ze helpen. Maar als ik u was en ik woonde in Groningen, zou ik niet over het verleden beginnen of anderszins ruzie gaan maken met Hans Alders. Want hij heeft het 06-nummer van de minister en u heeft het niet. Dat is de kern.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden