Update

PKK-leider Öcalan roept op tot historisch bestand

De leider van de Koerdische guerrillabeweging PKK, Abdullah Öcalan, heeft zijn aanhangers opgeroepen een staakt-het-vuren in acht te nemen. Ook riep hij op tot een geleidelijke terugtrekking van Koerdische strijders van Turks grondgebied. Met deze historische oproep moet er een einde komen aan het 29 jaar durende geweld tussen de Turken en de Koerden. Bij de strijd zijn tienduizenden doden gevallen.

De Turkse premier Recep Tayyip Erdogan, die op dit moment op bezoek is in Nederland, heeft de oproep van de Koerdische leider Abdullah Öcalan om de wapens neer te leggen 'heel positief' genoemd.

'Ik vind dit een hele positieve benadering en een hele positieve oproep. Maar het belangrijkste is in hoeverre het toegepast en uitgevoerd gaat worden. Dat is heel belangrijk. Zodra dat gebeurt, zal het hele klimaat in Turkije en in de regio veranderen. Ik geloof daar oprecht in', zei Erdogan.

Hij zei dat als mensen die betrokken zijn bij de gewapende strijd het land verlaten, dat rust met zich mee zal brengen. Dat zou ook betekenen dat de Turkse veiligheidsdiensten geen operaties meer hoeven uit te voeren. De uitvoering van het staakt-het-vuren is van 'eminent belang', benadrukte Erdogan.

Voorgelezen
De boodschap van Öcalan werd voorgelezen door een Koerdisch politicus. 'De wapens moeten stilvallen, het is tijd dat de politiek op de voorgrond komt', aldus de verklaring. Volgens Öcalan is de deur naar een democratisch proces steeds meer open, na jaren van militaire strijd.

De oproep komt op een symbolische dag voor de Koerden: 21 maart is het Nieuwjaar voor Koerden, Newroz. In de stad Diyarbakir waren honderdduizenden mensen bij elkaar gekomen om naar de boodschap te luisteren. Er heerste een uitgelaten stemming in de stad.

De oproep komt volgens Koerdische ingewijden na lang overleg van de regering met de PKK. Öcalan zelf zit vast op gevangeniseiland Imrali, maar communiceert met de buitenwereld via Koerdische politici die hem deze week voor de derde keer bezochten.

De wens tot een staakt-het-vuren wordt gezien als het begin van politieke onderhandelingen over een permanente wederzijdse wapenstilstand. Of het leger na vandaag ook een staakt-het-vuren in acht neemt, is niet bekend.

Erdogan vond het een slecht teken dat er bij de bijeenkomst in Diyarbakir, geen Turkse vlaggen te zien waren. 'Dat is volgens mij de provocatieve benadering van mensen die niet gediend zijn van dit proces. Ik ben een premier die eerder in Diyarbakir heeft gezegd dat wij één natie zijn, één vlag, één staat.'

Ook premier Mark Rutte verwelkomde de oproep van Öcalan. Hij pleitte voor een stap-voor-stap-benadering. 'Dat geeft hoop en is van het allergrootste belang om het proces verder te brengen.'

Elders in Den Haag was de Franse minister Laurent Fabius van Buitenlandse Zaken op bezoek bij zijn ambtgenoot Frans Timmermans. Fabius noemde de ontwikkelingen in Turkije 'positief'. Hij verklaarde dat 'alles wat richting een vreedzame oplossing gaat onze steun krijgt'.

Timmermans kwalificeerde de oproep van Öcalan als 'goed nieuws'. Hij is blij dat de Koerdische leider nu 'duidelijk kiest voor de vreedzame weg bij het vinden van een oplossing'.

Strijd sinds 1984
De PKK heeft vaker een wapenstilstand afgekondigd. Dat leidde toen niet tot een doorbraak in politieke besprekingen. De afgelopen jaren laaide de strijd juist weer op met honderden slachtoffers tot gevolg.

De PKK begon de gewapende strijd in 1984. Sindsdien zijn tussen 40.000 en 45.000 mensen omgekomen. Aanvankelijk wilde de PKK een onafhankelijk Koerdistan in het zuidoosten van Turkije en delen van de omliggende landen waar Koerden een meerderheid vormen.

Begin deze eeuw liet de PKK de eis voor onafhankelijkheid varen. De PKK heeft enkele jaren geleden laten weten de wapens te willen inleveren in ruil voor meer politieke en culturele rechten voor Koerden.
Turkije, de Europese Unie en de Verenigde Staten zien de PKK als een terroristische organisatie. De groepering is internationaal actief. Ook in Nederland heeft dat meermaals tot spanningen geleid tussen Koerden en Turken.

In 2011 bijvoorbeeld werd het Koerdisch Nederlands Cultureel Centrum Amsterdam (KNCCA) aangevallen tijdens een demonstratie van Turken. Afgelopen december werden in de Zeeuwse plaats Ellemeet tientallen mensen opgepakt omdat ze lid zouden zijn van de verboden PKK.

Premier Erdogan heeft dinsdag tijdens een persconferentie gezegd dat hij werkt aan een commissie van 'wijze mannen' om het vredesproces te begeleiden. Koerdisch parlementslid Gültan Kisanak pleitte er eerder voor verschillende commissies in te stellen om het proces in het parlement te bespreken. Erdogan heeft echter laten weten dat hij het parlement voorlopig niet over het vredesproces wil informeren.

Profiel van de PKK

Naam: Partiya Karkeren Kurdistan, ofwel Koerdistan Arbeiders Partij (PKK).
Classificatie: Turkije, de Europese Unie en de Verenigde Staten zien de PKK als een terroristische organisatie. De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid spreekt van 'nationalistisch separatistisch terrorisme'.

Oprichting: De PKK is in de jaren '70 van de vorige eeuw opgericht. Ze begon de gewapende strijd in 1984. Sindsdien zijn tussen 40.000 en 45.000 mensen omgekomen.

Leider: De grondlegger en nog steeds onbetwiste leider is Abdullah Öcalan. De Turkse geheime dienst nam hem in 1999 gevangen. Hij werd ter dood veroordeeld, maar dat werd op aandringen van de EU omgezet in levenslang. In het veld wordt de PKK geleid door Murat Karayilan.

Strijders: Op het hoogtepunt in de jaren 90 telde de PKK mogelijk 50.000 strijders. Hoeveel dat er nu zijn, is niet bekend. Schattingen variëren tussen 1000 en 5000. De meeste PKK-strijders verblijven in Noord-Irak, vanwaar zij aanvallen uitvoeren op doelen in Turkije. In Turkije leven ongeveer 15 miljoen Koerden. Ook Libanon en Syrië zijn genoemd als gebied waar de PKK actief is.

Ideologie en oorsprong: Van oorsprong is de PKK een marxistisch-leninistische organisatie die streed voor een onafhankelijk Koerdistan in het zuidoosten van Turkije en delen van de omliggende landen waar Koerden een meerderheid vormen.

Huidige doelen: Begin deze eeuw liet de PKK de eis voor onafhankelijkheid varen en eiste de groepering autonomie voor de Koerden in het zuidoosten van Turkije. De PKK heeft enkele jaren geleden laten weten de wapens te willen inleveren in ruil voor meer politieke en culturele rechten voor Koerden.

Aanhangers van de PKK. Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden