Pius X-broeders hebben niks met mensenrechten en scheiding kerk en staat

De broederschap die de Utrechtse Sint-Willibrordkerk wil kopen, wordt in verband gebracht met een aantal gevoelige affaires.

Leden van het Pius X broederschap, met in het midden de Spaans-Argentijnse bisschop Alfonso de Galarreta, in 2014 in Zwitserland. Beeld epa

Mensenrechten zijn een dwaling, zei aartsbisschop Marcel Lefebvre in een toespraak in 1980. Net als vrijheid van meningsuiting en persvrijheid. De vrijmetselaars vergiftigen onze geesten met dit soort liberale waarden, vond Lefebvre.

Deze Franse aartsbisschop richtte in 1970 de Priesterbroederschap St. Pius X op. Inmiddels is de broederschap in 72 landen actief met scholen, seminaries en kerken. De broeders strijden sinds de oprichting tegen alles wat de katholieke kerk moderner maakt. Als gevolg van die strijd onderhoudt de onbuigzame broederschap een knipperlichtrelatie met het Vaticaan.

'Pius X is niet conservatief, het is een reactionaire club', zegt kerkhistoricus Ton van Schaik. 'Ze willen terug naar de tijd van voor de Franse Revolutie, toen er nog geen scheiding tussen kerk en staat was.' De broederschap groeide uit tot een belangrijke criticus van de hervormingen van het Tweede Vaticaans Concilie. Hierdoor botste Lefebvre steeds meer met het Vaticaan. In 1988 leidde het tot een schisma nadat de stichter van de broederschap zonder toestemming van de paus vier Pius X-priesters tot bisschop wijdde. De bisschoppen en Lefebvre zelf werden geëxcommuniceerd.

Ondanks, of misschien wel dankzij de afwijzing van de kerk in Rome gaat het goed met de broederschap. Sinds 2000 verdubbelde het aantal landen waar Pius X actief is. Ook in Nederland groeien de ultraconservatieven. In de jaren tachtig kocht Pius X een kerk in het Brabantse Gerwen. In 2012 werd de Onze Lieve Vrouwe van de Rozenkrans in Leiden voor 1 miljoen euro aangekocht.

Jonge leden van het Priesterbroederschap St. Pius X tijdens een bijeenkomst in Zwitserland in 2014. Beeld epa

Veel potentieel

Sinds een jaar verzorgt de broederschap missen in de Sint-Willibrordkerk in Utrecht. Als de overeenkomst met de gemeente doorgaat, wordt ook deze kerk de facto eigendom van de broederschap. Wekelijks trekken de Latijnse missen van Pius X in de drie plaatsen samen zo'n 240 gelovigen.

'Rome ziet dat er veel potentieel in de club zit. Er is zelfs een Vaticaanse commissie opgericht om ze terug te halen in de kerk', zegt Van Schaik. Dat dat vooralsnog niet lukt, ligt aan twee dingen: de onbuigzaamheid van de broederschap en de affaires rond de broederschap die steeds weer opspelen. Telkens wanneer een paus een handreiking doet naar de broederschap, duiken er in de media verhalen op over Pius X. In 2009 hief paus Benedictus XVI de excommunicatie van de bisschoppen op. Dezelfde dag zond de Zweedse zender SVT1 een interview uit met een van de bisschoppen, Richard Williamson. Hij zei daarin dat er geen miljoenen, maar 'slechts' 300 duizend Joden zijn vermoord door de nazi's. De weken daarna bleek dat ook de websites van Pius X vol staan met antisemitische teksten. Pas drie jaar later werd Williamson door de broederschap geroyeerd.

Eerder deze maand werden de onderhandelingen om Pius X weer toe te laten tot de katholieke kerk hervat. Paus Franciscus besloot dat de priesters van de broederschap voortaan weer een geldig kerkelijk huwelijk kunnen sluiten. Ook die handreiking viel samen met een uitzending van SVT1. In samenwerking met de Britse krant The Guardian en de Franse nieuwssite Mediapart onthulde de Zweedse zender dat drie priesters en een vrijwilliger van Pius X in verschillende landen in totaal twaalf kinderen hebben misbruikt.

De broederschap had dit voor de burgerlijke autoriteiten verzwegen. In plaats daarvan werden 'priesters met een smet' een tijd gestationeerd in een 'gouden gevangenis' in de Zuid-Franse Alpen. Na een periode van boete werden de misbruikende priesters weer in pastorale roulatie gebracht. Een van hen kreeg de geestelijke leiding over een scoutinggroep.

In hoeverre de laatste onthullingen invloed hebben op de verzoeningsonderhandelingen is nog onduidelijk. Pius X noch het Vaticaan heeft officieel gereageerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden