PostuumMohamed Rabbae (1941-2022)

Pionier voor een hele generatie politieke jongeren met een migratieachtergrond

Voormalig GroenLinks-lijsttrekker Mohamed Rabbae (81) is dinsdag overleden. Lid was hij allang niet meer, maar hij is niet weg te denken uit de partijgeschiedenis.

Raoul du Pré
Mohamed Rabbae in 2002.  Beeld Joost van den Broek
Mohamed Rabbae in 2002.Beeld Joost van den Broek

Mohamed Rabbae zag de wereld veranderen waar hij bij stond. In de jaren negentig was hij een alom gerespecteerd Tweede Kamerlid voor GroenLinks met uitstekende relaties, van de VVD tot aan de SP. Rabbae werd alom geprezen voor de voortrekkersrol die hij vervulde als een van de eerste immigranten uit de jaren zestig die het ver schopte in de Nederlandse politiek. Hij gold als een rolmodel, was een zeer beminnelijk man, wars van polarisatie – zoals vrijwel de gehele Nederlandse politiek in die jaren.

In 2005, drie jaar na de politieke revolte van Pim Fortuyn, was Rabbae inmiddels ex-Kamerlid, en kon hij zijn oren en ogen soms niet geloven. ‘De provocaties van Hans Janmaat van toen zijn kinderspel vergeleken bij de scheldkanonnades van rabiaat-rechts nu tegen de moslims’, vertelde hij in de Volkskrant. En, niet zonder onthutsing: ‘Sinds 11 september 2001 en de revolutie van de onderbuik in 2002 telt Nederland het grootste aantal racistische en gewelddadige incidenten tegen moslims in de EU.’

Strijd tegen Wilders

Dat Geert Wilders’ PVV een jaar later met negen zetels de Kamer zou binnenkomen, wist Rabbae toen nog niet. Des te meer zou hij nog met Wilders te maken krijgen. Als voorzitter van het Landelijk Beraad Marokkanen deed hij al in 2008 aangifte tegen de PVV-leider wegens diens film Fitna. In 2016 volgde een nieuwe aangifte, na Wilders’ ‘minder Marokkanen’-oproep. ‘En ik roep alle migrantenorganisaties en alle democraten op massaal hetzelfde te doen.’

Het werd de inleiding tot zijn vertrek bij GroenLinks. Rabbae’s niet-aflatende publieke afkeer van Wilders en zijn zelfverklaarde ‘strijd tegen het fascisme’ begon toenmalig partijleider Femke Halsema in 2010 in de weg te zitten. ‘Soms word ik wat ongemakkelijk van de toevoeging oud-GroenLinks-Kamerlid. Rabbae doet zijn uitspraken bepaald niet namens ons’, liet zij weten via Twitter. Enkele dagen later zegde Rabbae zijn lidmaatschap op. ‘Op deze manier heeft GroenLinks geen last van wat ik in het publieke debat zeg en hoef ik me niet te ergeren aan standpunten van GroenLinks waarmee ik het soms niet eens ben.’

Op de vlucht

Daarmee verloor de partij een markant lid, voor altijd verbonden aan de begintijd van de partij. Rabbae vluchtte in 1966 als student vanuit Marokko naar Nederland, uit angst voor het repressieve regime van koning Hassan. Hij voltooide in Amsterdam zijn studie economie, werkte een tijdje als brandweerman, in een conservenfabriek en als verkoper van koffers bij V&D, maar belandde al snel in het bestuurlijke milieu van de nog jonge Nederlandse gemeenschap van voormalige gastarbeiders.

Van 1983 tot 1994 was hij directeur van het Nederlands Centrum Buitenlanders. Daar werd hij door GroenLinks gescout als politiek talent. Voor de eerste landelijke verkiezingen waar de jonge fusiepartij aan meedeed, in 1994, werd een lijsttrekkersverkiezing georganiseerd. Rabbae werd een duo met zittend Kamerlid Ina Brouwer. Ze wonnen de interne verkiezing, maar daarna niet de Tweede Kamerverkiezingen: GroenLinks zakte van zes naar vijf zetels en maakte de hooggespannen verwachtingen niet waar.

Mohamed Rabbae met Ina Brouwer in november 1993. Het duo won de strijd om het lijsttrekkerschap van de jonge fusiepartij GroenLinks in 1994. Beeld Bert Verhoeff / ANP
Mohamed Rabbae met Ina Brouwer in november 1993. Het duo won de strijd om het lijsttrekkerschap van de jonge fusiepartij GroenLinks in 1994.Beeld Bert Verhoeff / ANP

Brouwer stapte op, Rabbae niet, hoewel juist hij volgens velen had bijgedragen aan de nederlaag met een interview in NRC Handelsblad, waarin hij begrip toonde voor mensen die het boek De duivelsverzen van Salman Rushdie ‘langs democratische weg’ wilden verbieden. Dat was tegen het zere been van een deel van de progressieve achterban. Rabbae kreeg uiteindelijk dan ook niet het fractievoorzitterschap in handen; dat ging naar Paul Rosenmöller.

Politiek rolmodel

Als welbespraakt Kamerlid wist Rabbae in de jaren daarna alsnog velen binnen en buiten de partij voor zich in te nemen. Maar belangrijker nog was de taak die hij, wellicht niet eens bewust, vervulde als rolmodel voor een hele generatie jongeren met een migratieachtergrond en belangstelling voor de politiek. ‘Hij heeft ongelooflijk veel invloed op mij gehad aan het begin van mijn politieke bewustwording’, vertelde Tofik Dibi, later zelf GroenLinks-Kamerlid, in 2017 aan het wetenschappelijk bureau van GroenLinks. ‘Zijn humor en vlijmscherpe tong vond ik een zalige combinatie. Ik maakte aantekeningen in mijn hoofd, terwijl hij sprak. Ik dacht altijd: zo wil ik ook zijn. Geëngageerd, maar wel vrolijk. Activisme, maar ook lol hebben.’

Naïma Azough, die het namens GroenLinks ook tot de Tweede Kamer schopte, zei over Rabbae: ‘Te veel mensen zijn vergeten dat Mohamed zeer kritisch was op de Marokkaanse koning en overheid, die destijds critici op een verschrikkelijke manier gevangenzette of liet ‘verdwijnen’. Mohamed was een politieke balling, hij kon lange tijd niet terug naar zijn familie. Zijn progressieve politiek was er dus ook een van persoonlijke offers. (...) Ik ben het niet altijd met hem eens geweest qua strategische keuzes – misschien onterecht – maar zoals ze zeggen: als het er echt op aan komt, ben ik van één ding zeker: op Mohamed Rabbae kun je rekenen.’

Rabbae was toen al enige tijd ziek. In 2014 werd hij getroffen door een hersenbloeding, die hem zwaar gehandicapt achterliet. Dinsdag overleed hij. Mohamed Rabbae is 81 jaar geworden.

3 X MOHAMED RABBAE

‘Met het overlijden van Mohamed Rabbae verliest NL een icoon, activist, politicus, leider. Een onvermoeibaar strijder tegen racisme en voor gelijkwaardigheid.’
GroenLinks-leider Jesse Klaver

‘Een sterk en sociaal mens die met rechte rug politiek bedreef. Hij streed tegen racisme, discriminatie en xenofobie. Dank voor je strijd en inspiratie.’
Denk-leider Farid Azarkan

‘Een groot verlies voor Nederland. Mohamed Rabbae was een oprechte, authentieke en bevlogen man, die koers bleef houden voor waar hij in geloofde.’
Voormalig GroenLinks-Kamerlid Zihni Özdil

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden