Pinochet en Öcalan, helden of schurken?

Wat is waarheid? Neem twee aangeklaagde personen: de Koerdische leider Abdullah Öcalan en de Chileense senator voor het leven Augusto Pinochet....

De Britse minister van Binnenlandse Zaken Jack Straw heeft negen dagen uitstel gekregen om na te denken of hij oud-dictator Pinochet zal uitleveren aan Spanje. Of kan deze toch in eigen land worden berecht?

The Economist schetst een Chili dat in tweestrijd is. De oude dictator is er altijd in geslaagd zijn landgenoten tegen elkaar uit te spelen. Schurk of redder des vaderlands van het rode gevaar? Maar er dreigt geen nieuwe coup. Het land draait gewoon door. De Chilenen hebben wel wat anders aan hun hoofd, concludeert het blad. Ze zitten twee uur per dag zonder stroom omdat er een energietekort heerst en de werkloosheid schiet omhoog.

Der Spiegel meldt dat Chili broedt op een proces tegen Pinochet in eigen huis. Er wordt gewerkt aan een tenlastelegging wegens ontvoering in zeker elf gevallen. Ontvoering als strafbaar feit valt niet onder de amnestieregeling die Pinochet voor zichzelf en zijn kompanen opstelde. De Hamburgse staatsrechtsgeleerde Helmut Rittstieg trekt een vergelijking met de Oost-Duitse staatsschef Erich Honecker die uiteindelijk de verantwoordelijke was voor het Schiessbefehl aan de Berlijnse Muur.

Focus noemt de zaak-Pinochet hoopvol een waarschuwingssignaal aan alle dictators in de wereld, daarmee Isabel Allende citerend, de dochter van de door Pinochet verdreven president. De Utrechtse hoogleraar Cees Flinterman is het daarmee eens. Oud-tirannen worden de gevangenen van hun eigen staat, of van het land waar ze gedwongen in ballingschap zitten, zoals de Oegandees Idi Amin in Saudi-Arabië, zegt hij in het Duitse blad.

En dan die andere held, of juist schurk? Abdullah Öcalan, onvermoeibaar strijder voor de rechten van het Koerdische volk (zegt zijn aanhang) of juist een meedogenloze misdadiger (zegt Turkije, en niet alleen de militairen die al jaren oorlog tegen de PKK voeren).

Drie kopjes mokka vermochten de stemming niet verbeteren: de ontmoeting tussen de Duitse kanselier Gerhard Schröder en de Italiaanse premier Massimo D'Alema afgelopen vrijdag verliep koel. De laatste kwam Bonn Öcalan op een presenteerblaadje aanbieden, maar Schröder wilde de hete aardappel niet aanpakken.

Öcalan is terechtgekomen in een juridisch niemandsland, aldus Focus. Er ligt een Duits arrestatiebevel, maar tot een uitleveringsverzoek komt het niet, omdat Schröder bevreesd is voor een binnenlandse oorlog tussen Turken en Koerden onderling of tegen de staat. 'Wat gebeurt er als de eerste klas met schoolkinderen wordt gegijzeld?' vat een minister de angst samen. De macht van de PKK in Duitsland is ongebroken, stelt het blad.

Focus citeert de Groene parlementariër Cem Özdemir, van Turkse afkomst: 'Öcalan heeft de kans verspeeld van een terrorist te veranderen in een politicus en zo een soort Yasser Arafat te worden. '

Time grijpt de zaak-Öcalan aan om de Turkse vrees te schetsen dat het land nooit welkom zal zijn in het christelijke Europa. Premier Mesut Yilmaz zei op de vrijdag van Öcalans arrestatie er niet aan te twijfelen of NAVO-bondgenoot Italië zou de PKK-leider onverwijld uitleveren. Maar ja, het was vrijdag de dertiende.

Het begon allemaal met de Turkse druk op Syrië die Damascus dwong Öcalan het land uit te zetten. Dat aanvankelijke succes dreigt zich tegen Ankara te keren. Time meent dat het Koerdische probleem zich van de Anatolische heuvels heeft verplaatst naar de Europese parlementen en daar heeft Ankara weinig goeds van te verwachten.

Wordt de PKK-voorman nu berecht of niet? En door wie? Door Bonn? Maar dan moeten ook de Turkse militairen en politici in de beklaagdenbank, schrijft Die Zeit. Want zij voeren al jaren een nietsontziende oorlog tegen de Koerden in Oost-Turkije en in Noord-Irak. Dat zou dan moeten gebeuren voor een internationaal strafhof, dat echter niet bestaat. Maar hebben leger en politici in Turkije ook niet het beste voor met het volk, zij het dat dat beste op zijn zachtst gezegd van bovenaf wordt opgelegd? Helden of toch schurken?

Eric Outshoorn

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden