Pink Ribbons, Inc., of hoe de markt de borst omarmde

Roze föhns. Roze teddyberen. Roze auto's, roze melkflessen, roze haarbanden, roze dagcrème, roze pistolen (ja, echt), roze lippenstift. En dan zijn er nog de acties, 'for the cause': Walk for the cause, paardenrennen for the cause, parachutespringen for the cause, hardloopwedstrijden for the cause. Pink Ribbons, Inc., dat vanmorgen zijn Europese première beleefde tijdens het IDFA in Amsterdam, laat zien wat borstkanker in de Verenigde Staten en Canada geworden is: een miljoenenmarkt. Gericht op waar elke markt op drijft: winst.

Misschien verwoordt een van de deelnemers aan de zoveelste Walk for the cause (of Walk for the cure, of Walk for awareness, daar willen we even van af zijn) het succes van de borstkankercampagne het misschien wel het best: 'Als iemand dichtbij je wordt geraakt door kanker, wil je iets doen. Maar je weet niet wat, je bent hulpeloos.' Nu, wat wel kan: je aansluiten bij Pink Ribbon en de acties die door die en aanverwante organisaties worden bedacht om meer aandacht te krijgen voor borstkanker.

Voor de duidelijkheid: dat zijn acties in de Verenigde Staten. Pink Ribbons, Inc., naar het boek van Samantha King, laat de gekte zien van initiatieven rond een doel waar niemand tegen kan zijn. Borstkanker de wereld uit proberen te krijgen, zoeken naar een oplossing en een enorm toegenomen risico voor met name vrouwen om borstkanker te krijgen: ze zijn goed voor een miljoenenindustrie van zo'n beetje alle denkbare verzorgingsproducten tot een Ford Mustang met roze versierselen. (Compleet met advertentie: 'Toen ik borstkanker had overwonnen, wilde ik het liefst in een Ford Mustang rijden.')

Normaal

Wat al die acties benadrukken en uitdragen, vertelt een stoet aan critici, is dat borstkanker heel normaal is, te overwinnen en dat je met een mammografie borstkanker kunt voorkomen. Terwijl dat niet zo is. Was het risico in 1942 nog dat 1 op de 22 vrouwen borstkanker kreeg, inmiddels is dat 1 op de 8. En elke 70 seconden grofweg sterft er iemand aan de ziekte. Hoe dat kan, zeggen verschillende onderzoekers, daar wordt geen aandacht aan besteed door de roze legers van borstkankeractivisten. Ons leefgedrag, de omgeving, wat doet dat voor het risico op kanker?

En aan de andere kant kon de Pink-beweging wel doorschieten tot roze Kentucky Fried Chicken-emmers vol gegrilde kip (terwijl er veel vragen zijn over de invloed van fastfood op het aantal kankergevallen) en voorbeelden als de Avon Foundation for Women. Die zegt op te komen voor (ex-)borstkankerpatiënten, maar dagcrèmes verkoopt met chemicaliën die gelinkt worden aan een hoger risico op kanker. Terwijl een ontroerende groep vrouwen in de terminale fase van borstkanker in de film zegt zich niet te herkennen in alles wat 'pink' is. Je 'overleeft' kanker niet, je ondergaat het, het is een vreselijke ziekte en geen ziekte van blije roze vrouwen en mannen en yoghurtdrinkproducenten.

Gesprek

Geesje Hamming, lid van de raad van toezicht van de stichting Pink Ribbon, en de aan de stichting verbonden dokter Marian Menke waren naar de bovenzaal van Tuschinski in Amsterdam gekomen voor een gesprek over de film, met producente Ravida Din uit Canada. En dat in de week dat de NOS berichtte dat Pink Ribbon Nederland minder dan 1,8 procent besteedt aan wetenschappelijk onderzoek. Dat maakt emoties los, en dat deed het ook in de niet uitverkochte en voor het grootste deel door vrouwen bezochte zaal. Overigens maakte Pink Ribbon vandaag op haar blog excuses voor de gebrekkige verantwoording van waar donaties aan besteed zijn.

Wat we wel moeten weten, zei Hamming na de film, is dat Pink Ribbon Nederland geen banden heeft met de Amerikaanse organisaties zoals ze in de film worden getoond. 'Maar welk percentage wordt er nu aan onderzoek besteed?', wil de zaal al snel weten. Veel meer dan 1,8 procent, volgens Hamming en Menke, maar het ligt aan de definitie: is psychosociaal onderzoek ook wetenschappelijk onderzoek?

Onderzoek

Din, die op het idee kwam nadat ze zelf borstkankerbehandeling onderging en zich ergerde aan de Pink Ribbon-campagne en parafernalia: 'Dat is het probleem. Je komt er niet achter. In de zes of zeven jaar dat we er over deden om deze film te maken, wordt geschermd met definities van onderzoek en gecompliceerde verhoudingen, inkomensbronnen en doelen. Waar het om gaat, is dat we willen dat we geen borstkanker meer krijgen, dat onze kinderen het niet krijgen en dat het minder voorkomt.' Daar zou de aandacht naar uit moeten gaan. En niet, vinden de makers, aan een soort speelgoedmarkt aan borstkankermarketing.

Wat Hemming, Menke en Din met elkaar eens zijn: het is tijd voor meer samenwerking en minder gefragmenteerd onderzoek dat elkaar deels overlapt en niets van elkaar lijkt te leren. Din: 'Iedereen, overal ter wereld, claimt de ziekte nu, en zegt dat het van hem of haar is. Dat is het niet.'

Pink Ribbons, Inc. draait morgen om 23.15 nog op het IDFA, en is volgende week woensdag en zaterdag nog te zien. Meer informatie en kaartverkoop hier.

Een borskankerpatiënt op Breast Cancer Awareness Day, afgelopen 19 oktober.Beeld reuters
De Westerkerk is in augustus 2010 roze, vanwege het Pink Ribbon Gala.Beeld anp
Opening van Breast Cancer Awareness Day, door actrice Alana Stewart, op 19 oktober vlakbij Los Angeles.Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden