Pinguïn met lauwerkrans

Zetfouten worden zelden met gejuich begroet, maar in 1967 kon Marshall McLuhan zijn geluk niet op toen hij de drukproef zag van zijn nieuwe boek The Medium is the Message....

Dat Lane daar vervolgens de grap wel van inzag en de pocket inderdaad met die kromme titel sierde (waarna hij een blijvende cult-status onder vormgevers verwierf), zegt iets over de geest waarmee de Britse gentleman-entrepreneur het door hem opgerichte Penguin leidde. Lane genoot eind jaren zestig een onaantastbare reputatie. Hij was de succesvolle pionier van het goedkope pocketboek-voor-de-massa, die bewees dat zakelijk belang te combineren viel met hoge artistieke ambities en zin voor avontuur.

Hoe het bedrijf na Lane's dood in het daaropvolgende decennium alsnog in de ban van het marketingdenken raakte en afscheid nam van onrendabele frivoliteiten à la McLuhan, valt na te lezen in Penguin By Design, een grondig gedocumenteerde en overweldigend geïllustreerde bedrijfsgeschiedenis, verteld aan de hand van ruim vijfhonderd in kleur afgedrukte boekomslagen, waaronder ook nooit verschenen en afgekeurde ontwerpen.

Het door Phil Baines samengestelde overzicht, dat zich laat lezen als een catalogus van trends in de grafische vormgeving, verschijnt ter gelegenheid van het 70-jarig bestaan van de uitgever. Dat wordt verder gevierd met een expositie in het Victoria & Albert Museum en de uitgave van een cassette met zeventig 'Pocket Penguins' (euro 2,50 per deel), met auteurs variërend van Sigmund Freud en Evelyn Waugh tot Dave Eggers (Short Short Storys) en Will Self (Design Faults in the Volvo 760 Turbo).

De opvallende omslagen van de mini-pockets, ontworpen door zeventig verschillende kunstenaars, illustreren dat Penguin weer onverminderd belang hecht aan het aanzien van zijn boeken, na de desastreuze jaren tachtig waarin de uitgever moest bezuinigen en de pockets, in de woorden van Baines, 'het goedkoopst van allemaal' oogden. Dat was des te pijnlijker omdat Penguin zelf de standaard had bepaald waaraan jarenlang de vormgeving van pocket-reeksen werd afgemeten. Penguin By Design verleidt tot genotzuchtig bladeren, vergelijken en in je eigen boekenkast snuffelen. Wie meer wil dan plaatjes kijken, vindt in het droge tekstgedeelte alles over de achtergronden van Penguins baanbrekende typografie, waarvan de grondslagen werd geformuleerd door de Duitse emigrés Jan Tschichold en Hans Schmoller.

Ook de geschiedenis van het fameuze, herhaaldelijk geretoucheerde beeldmerk wordt uit de doeken gedaan. Het werd in 1935 in de London Zoo naar het leven getekend door Lane's jongste bediende Edward Young (die zich later vooral de stank in het dierenverblijf herinnerde). Young verdween algauw uit het boekenvak en zou in de Tweede Wereldoorlog carrière maken als duikbootcommandant. Zijn oorlogsherinneringen, One of our Submarines, verschenen in 1954. Allen Lane gaf de pinguïn voor één keer een lauwerkrans mee.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden