Pim

Godverjozef. Ad Melkert en zijn medewerkster Susan Baart hadden er tien jaar geleden geen ander woord voor, toen zij doorhadden dat Pim Fortuyn de Rotterdamse gemeenteraadsverkiezingen met eenderde van de stemmen ging winnen. Van de ene dag op de andere was Fortuyn veranderd van 'een fenomeen in de media tot een reëel gevaar, ook voor ons', aldus Philip van Veller, destijds medewerker van VVD'er Hans Dijkstal.


Het kwam ter sprake in De dag dat Pim Fortuyn won, een AVRO-documentaire van Jaïr Ferwerda over de dag van het roemruchte lijsttrekkersdebat met Paul Witteman. Het werd de ondergang van Ad Melkert.


Tien jaar later was het nog altijd verbijsterend te zien hoe de verstarde Melkert en ook Hans Dijkstal zichzelf die avond in de voet schoten, door Fortuyn te negeren of te kleineren. Een klassieker voor iedere aspirant-politicus en diens mediatrainer.


Het televisiedebat vond plaats in Amersfoort, de lijsttrekkers moesten uit alle hoeken van het land komen. Terwijl Dijkstal al geïrriteerd in de schmink zat, rees de vraag 'Wie is er eerder: Fortuyn of Melkert?'


Jack de Vries, toenmalig woordvoerder van Balkenende: 'Hij was toch al een tijd onderweg, maar hij kwam maar niet aan in Amersfoort.' Witteman: 'Het leek alsof hij zich niet al teveel aantrok van onze telefoontjes waar hij bleef.' De Vries: 'De roddel ontstond dat Melkert ervoor paste er eerder te zijn dan Fortuyn.'


De rest is geschiedenis: Melkert kwam te laat, en stokte vanaf de eerste seconde in zijn chagrijn. Gloedvol verliezen is ook een kunst.


Er werd op teruggeblikt door vele betrokkenen van destijds, van wie de meesten het erover eens leken dat Melkert zichzelf (en de democratie) een slechte dienst had bewezen. PvdA'er Ruud Koole over Melkerts woorden aan Witteman 'Ik dacht dat ik het woord had, of eh... zie ik dat verkeerd?': 'Als je in het debat de hulp van wie dan ook moet krijgen, is dat nooit goed.'


Documentairemaker Ferwerda diende dit alles op in korte, wat nerveus gesneden uitspraken, afgewisseld met archiefbeelden onder deinende pianoklanken. Het was een prettig herbeleven, maar veel nieuws werd er niet mee onthuld. Of het moest zijn dat Hans Dijkstal het debat voortijdig afbrak met de uitspraak dat zijn auto stond te wachten, terwijl die auto volgens zijn medewerker helemaal niet stond te wachten.


Het onthullendst was wie er ontbrak: Ad Melkert. Die wilde niet meewerken. Paul Witteman sprak na het debat nog tweemaal met Melkert, maar het is nooit meer goed gekomen. 'Een trauma', aldus Witteman. Dat vertelde hij helaas niet in de documentaire, maar een dag eerder in De Wereld Draait Door.


In de documentaire vertelde Witteman wel dat hij - net als een miljoen nachtelijke kijkers - genoot van dit 'op afstand het meest historische debat dat ik heb geleid'. 'Ik had natuurlijk wel in de gaten dat er iets groots en bijzonders aan tafel gebeurde.'


Dat laatste wordt hem dus nog altijd kwalijk genomen. Melkerts medewerkster Baart: 'In die periode gaven journalisten wel iets meer leiding aan een debat dan Witteman die avond deed. Die zat erbij alsof hij het ook allemaal wel geinig vond.'


Relevanter was toch echt hoe haar eigen voorman die avond erbij zat, naast medeverliezer Dijkstal. Jack de Vries over hun lichaamstaal: 'Je weet: bepaalde beelden blijven hangen. Dit was zo'n beeld.'


De wond van Fortuyn is nog altijd niet geheel genezen.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden