Pim Jacobs, beschaafd handelsreiziger in jazz

Op het North Sea Jazz Festival zou Pim Jacobs de Bird Award worden uitgereikt, voor zijn jarenlange inzet voor de Nederlandse jazzmuziek....

ANTIEKVERZAMELAAR, welbespraakt tv-gastheer, reclamemaker, Gevleugelde Vriend van mr. Pieter van Vollenhoven, aimabele quiz-master en echtgenoot van Europe's First Lady of Jazz - onder de vele bloemrijke kwaliteiten die van Pim Jacobs een nationaal bekende figuur hebben gemaakt, kunnen zijn muzikale talenten licht over het hoofd worden gezien. Ook doordat Jacobs' pianostijl berustte op een subtiel toucher verkeerde hij als solist vaak letterlijk op het tweede plan: de behoedzame, dienstbare begeleider van zangeres Rita Reys.

Toch zou het onrechtvaardig zijn Jacobs vooral als de presentator van Babbelonië en Pim's Platenhoek te gedenken. Willem 'Pim' Bernard Jacobs was een eersterangs jazzpianist, een autodidact die als tiener na de oorlog werd gegrepen door de jazzmuziek, en geïnspireerd door Amerikaanse voorbeelden eigenhandig een stuwende en sprankelende stijl ontwikkelde, die hij tot zijn dood trouw bleef en nooit zijn creatieve frisheid verloor - onaangedaan door de amusementssfeer waarin een aanzienlijk deel zijn werk tot klinken kwam.

Pim Jacobs werd geboren in Hilversum, op 29 oktober 1934, in een gezin waarin kunstzinnige aspiraties werden aangemoedigd. Het lager onderwijs volgde Jacobs op de Werkplaats van Kees Boeke in Bilthoven, een op moderne leest geschoeide privéschool, die veel aandacht besteedde aan artistieke vorming. Vader Jacobs was advocaat en speelde piano, moeder leidde een balletschool, waarvoor zij aan huis een studio liet bouwen.

De studio werd een ideale oefenruimte voor de beginnende pianist en zijn vier jaar jongere broer Ruud, die als bassist en platenproducer carrière zou maken. De adept van geacheveerde pianisten als George Shearing, nauwgezet bestudeerd via platenprogramma's op de radio, trok voor het eerst de aandacht op de landelijke AVRO Jazzcompetitie, in 1953. Zijn trio, met 'Rudy' Jacobs op bas, behaalde bij die gelegenheid de tweede prijs, achter het kwartet van Tony Vos. De negentienjarige leider gaf meteen blijk van zijn gevoel voor public relations: 'Ik was toen al behept met een beetje zakelijkheid, dus zei ik altijd: ''Wij werden het eerste trio'', bekende Jacobs in Elseviers Magazine.

In hetzelfde competitiejaar maakte Jacobs zijn tv-debuut: de VPRO portretteerde hem als lid van een beroepsgroep die ook met Kerstmis werkt. In 1953 ook zag Jacobs in het Haarlemse Concertgebouw het Modern Jazz Quartet spelen. De uitgebalanceerde, 'salonfähige' jazz van het MJQ moet zeer tot Jacobs' verbeelding hebben gesproken.

Met zijn trio, waar later gitarist Wim Overgaauw tot zou toetreden, verwierf Jacobs al gauw een reputatie. In 1954 begeleidde hij voor het eerst Rita Reys, die optrad met haar toenmalige echtgenoot, de slagwerker Wessel Ilcken. Na Ilckens vroege dood in 1957 bleef Jacobs met Rita Reys optreden en in 1960 trouwde hij met haar. Het huwelijk, gesloten door de burgemeester van Hilversum, werd door fotografen en verslaggevers gevierd als een nationale gebeurtenis. 'Iedereen wás er, op de grandioze receptie, 's middags in Huize Royal, in het hart van Radiostad Hilversum', schreef het muziekblad Rhythme.

Zijn vuurproef als professioneel muzikant had Jacobs toen al met verve afgelegd. In 1958 begeleidde hij de Amerikaanse tenorsaxofonist Stan Getz in het Amsterdamse Concertgebouw. Getz vertelde vooraf niet wat hij die avond wilde spelen. 'Met knikkende knieën' betrad Jacobs het podium, zoals hij deze maand vertelt in het maandblad Jazz Nu, in wat waarschijnlijk zijn laatste interview was. 'Getz begon met een speechje voor het publiek. Ik hoorde hem zeggen: Pennies from Heaven. Nou, dat kenden we wel. Daarbij hield hij, met zijn rug naar ons toe, even vier vingers omlaag.' Dank zij een gefluisterd advies van Getz' bassist begreep Jacobs dat dit 'vier mollen' betekende: een stuk in de toonsoort As. 'Ik moest meteen een intro in As spelen. Daarna kwam een ballad, ook in een andere toonsoort dan ik gewend was. Vooral in de brug zat ik te zweten, ik moest alles in één keer zien om te zetten. (. . .) Ik geloof dat ik die avond een kilo of vijf ben verloren.' Getz droge commentaar na afloop was: keurig gedaan.

In 1958 zette Jacobs zijn eerste stappen als presentator. Met zijn trio begon hij een reeks schoolconcerten, die hij vijftien jaar lang zou volhouden. Een complete generatie moet dankzij Jacobs' toelichtingen met de jazz hebben kennisgemaakt: elk schooljaar gaf hij ruim tweehonderd concerten, waarmee hij per seizoen bij honderdduizend leerlingen de jazz introduceerde.

Ook met de aansprekende, geïmproviseerde filmmuziek voor Bert Haanstra's bekroonde documentaire Glas droeg Jacobs bij aan de popularisering van de jazzmuziek, een genre dat in de jaren vijftig in Nederland nog goeddeels werd geassocieerd met zedenbedervende taferelen.

De bijnaam 'handelsreiziger in jazz' verdiende Jacobs ten volle toen hij zijn educatieve werk in de jaren zestig voorzette met het tv-programma Jazz-Zien. In 1967 volgde Music All-In, waarin lichte muziek en klassieke muziek werden gecombineerd, vaak in arrangementen van Rogier van Otterloo.

Jacobs' zakelijke talent bleek uit talrijke initiatieven. Hij begon de Go Go Club in Oud-Loosdrecht, was compagnon van Willem Duys' platenlabel Iramac, smeedde plannen voor een eigen muziekzender, en verwierf zich gaandeweg populariteit als beschaafd presentator van tv-spelletjes en amusementsprogramma's. Jazz werd een 'hobby', zoals hij zelf verklaarde, maar als hij optrad met Rita Reys bleek het vuurtje onverminderd te branden.

In 1995 werd bij Pim Jacobs kanker geconstateerd. Hij onderging een chemokuur en aanvankelijk liet zich aanzien dat hij niet meer zou optreden. Eind 1995 keerde hij met Rita Reys toch weer terug op de podia, hij speelde beter dan ooit, en het herstel leek zijn bekroning te krijgen met de toekenning van de Bird Award, die hem zondag 14 juli op het North Sea Jazz Festival in Den Haag zou worden overhandigd. 'Muziek is een soort therapie voor me', zei hij in zijn laatste interview. 'Stan Getz is ook tot het laatste moment doorgegaan. Hij had ook kanker, is werkelijk in het harnas gestorven. Ik ga ook door. Als ik die volle zaal zie, krijg ik toch weer energie.'

Erik van den Berg

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden