PIM FORTUYN ALS BONAPARTE

OVER vier jaar zal in Rotterdam het aantal berovingen gehalveerd zijn. Hoe dat moet gebeuren, vertelde Pim Fortuyn er niet bij, maar de Rotterdammers kunnen hem erop 'afrekenen'....

Fortuyn woont in een mooi herenhuis in het centrum van de stad . Overdag is het stil aan zijn plantsoentje, 's avonds wordt zijn wijk door hoeren, junks en dealers in bezit genomen. De multiculturele samenleving dient zich bij hem om de hoek aan in de gedaante van jeugdbendes waarin Kaapverdianen, Marokkanen, Turken, Antillianen en autochtone Rotterdammers broederlijk samenwerken. Maar Fortuyn laat zich niet wegjagen, hij eist zijn stad terug.

Waar Amsterdam zich transformeerde tot het hart van de postindustriële diensteneconomie, raakte havenstad Rotterdam achterop. De laag opgeleide beroepsbevolking mist de aansluiting met de informatiemaatschappij.

Onder de burgemeesters Oud, Thomassen, Van der Louw en Peper straalde Rotterdam ambitie, bravoure en zelfs een vleugje allure uit. Sindsdien is de stad in zijn schulp gekropen en regeert de grauwe middelmaat. Tegen fletse types als de tobberige wethouder Kombrink en de provinciale burgervader Opstelten steekt de flamboyante Fortuyn scherp af.

Net als in Hilversum met Nagel en in Utrecht met Westbroek was het wachten in Rotterdam op een persoonlijkheid die de burgerij bij de hand zou nemen. De bestaande partijen, de PvdA voorop, brengen dat soort publieke gangmakers nauwelijks meer voort.

Meer nog dan op landelijk niveau is de stadspolitiek verschrompeld tot consensusbeheer. Niet de gekozen politici, maar ongekozen ambtenaren, belangengroepen en consultants maken de dienst uit. Vooral de PvdA heeft hierbij een andere functie gekregen: namelijk die van netwerkorganisatie waarbij de partijgenoten-wethouders, - ambtenaren en -organisatie-adviseurs elkaar de bal, de baantjes, de opdrachten en de publieke middelen toespelen.

Vandaar dat de beweging van de leefbaren zo'n weerklank vindt met haar motto dat 'de stad aan de burgers moet worden teruggeven'. De bestaande politiek wordt met succes als maffioos in de hoek gezet. En de burgers zijn op hun beurt blij met de nieuwkomers die althans de indruk wekken hen serieus te nemen.

Dat het de leefbaren ontbreekt aan bestuurlijke ervaring en een uitgebalanceerd programma, wordt hen niet kwalijk genomen. Ervaring wordt in deze ongeduldige tijd allang niet meer als een positieve eigenschap gezien. Het roept integendeel associaties op met starheid, gebrek aan wendbaarheid en onvermogen te luisteren naar de - vaak tegenstrijdige - eisen van goedgebekte burgers.

Hetzelfde geldt voor een programma, waarvan de kiezers terecht menen dat het toch niet waargemaakt wordt. Het verlanglijstje van de burgers is iets heel anders dan het verlanglijstje van de partijen. Beleid is niet interessant, het gaat om dienstverlening, om kwaliteit en klantgerichtheid.

De kranten in Duitsland en België wisten wel raad met de stormloop van Fortuyn. Zes maart was voor hen 'zwarte woensdag'. Vanuit die andere havenstad, Antwerpen, feliciteerde Filip Dewinter van het Vlaams Blok zijn Rotterdamse maatje met zijn succes. Waar Dewinter jaren voor nodig had, lukte Fortuyn in twee maanden. 'Eindelijk neemt ook het Nederlandse volk wraak op de politiek-correcte elite', analyseerde Dewinter.

Het ligt iets ingewikkelder, zo valt onze buurlanden voor te houden . Fortuyn is helemaal niet de verongelijkte kleinburger die bang is zijn baan en zijn dochter te verliezen aan een Turkse immigrant. Hij symboliseert juist de vrije, ongeduldige, veeleisende man van de wereld, die alle blokkades die hem hinderen in het najagen van zijn genot en geluk uit de weg wil ruimen.

In De Groene Amsterdammer van 2 maart vergelijkt Erik van Ree het fortunisme met het revolutionaire patriottisme uit de Franse tijd. Net als Fortuyn waren de Patriotten vurige aanhangers van de republiek en de volkssoevereiniteit. Zij combineerden libertijnse vrijheidszin met een pleidooi voor een krachtige nationale identiteit.

Van Ree wijst op een dictatoriaal element: burgers moeten zich niet aaneensluiten in partijen, belangenverenigingen of kerkgenootschappen. Want dat leidt tot versplintering van de volksgemeenschap. De overheid definieert het nationale systeem van normen en waarden: wat 'wezensvreemd' is aan Fortuyns libertair nationalisme moet worden buitengesloten. Geheel volgens de logica van het bonapartisme ziet Fortuyn het als zijn 'opdracht' Nederland hoogstpersoonlijk te redden van de ondergang. Dat zal, voorspelt Van Ree met reden, zijn Waterloo worden. Nederland houdt niet van Grote Leiders met een Opdracht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden