Pillenmakers die ook artikelen maken

Bewering:


'Wetenschappers schrijven farmaceutische studies zelf.'


Iemand die twijfels uit over de integriteit van de farmaceutische industrie krijgt al gauw te horen dat dit oud nieuws is, dat de industrie allang haar leven heeft gebeterd. Er is geen sprake meer van het achterhouden van onwelkome gegevens, van het leveren van kant-en-klare artikelen en van het verzwijgen van belangen.


Vandaar dat we moeten aannemen dat Andreas Lundh en collega's van de universiteit van Kopenhagen inmiddels geheel achterhaalde bevindingen publiceren in het wetenschappelijke tijdschrift Trials. Zij onderzochten de betrokkenheid van de industrie bij de publicatie van onderzoek in twee jaargangen van het medische tijdschrift The Lancet, 2008 en 2009. 'Ongeveer de helft van de trials die in The Lancet werden gepubliceerd, waren volledig betaald door de industrie en bij de meeste daarvan was de industrie betrokken bij de analyse en de rapportage van de resultaten', vatten zij het samen. De industrie zat over het algemeen boven op de data, onafhankelijke onderzoekers konden ze zelden onafhankelijk analyseren. Niettemin werd daarvan slechts zelden gewag gemaakt in de uiteindelijke publicatie.


Vrijwel alle medische tijdschriften eisen de laatste jaren, niet voor niets, dat in een artikel de auteurs verantwoording afleggen over hun belangen, over hun exacte inbreng, en over de financiers van het onderzoek. The Lancet loopt in zoverre zelfs voorop dat het daarnaast de complete studie-opzet, het 'protocol' ter controle wil hebben. Vroeger, voordat de industrie haar leven beterde, gebeurde het bijvoorbeeld nogal eens dat alleen gunstige resultaten gemeld werden. Met het protocol erbij is iedereen in principe gedwongen alles te verantwoorden. Dat gaf Lundh en collega's een hoop extra informatie.


Zij spoorden 169 randomised controlled trials op. Daarvan waren er 69 betaald door de industrie, en 12 zogenaamd onafhankelijk maar blijkens het protocol ook betaald door de industrie. In alle studies, op een na, zorgde de industrie voor het invoeren van de gegevens. In alle studies, op twee na, zorgde de industrie voor verwerking van de gegevens. In elf studies was onduidelijk wie de data had geanalyseerd - het artikel meldde iets anders dan het protocol.


Het invoeren van data is niet zo onbelangrijk als het lijkt. In onderzoek naar het effect van antidepressiva bij jongeren werd suïcidaliteit gecodeerd als 'emotionele labiliteit' of 'ziekenhuisopname'; in onderzoek naar zowel de pijnstiller Vioxx als het diabetesmedicijn Avandia werden hartinfarcten eenvoudigweg niet meegenomen. Wie niet zelf aan de knoppen zit, ziet het makkelijk over het hoofd. Dat geldt nog meer voor de analyse van de gegevens - 'wij achten het hoogst onwaarschijnlijk dat clinici werkelijk bijdroegen aan de statistische analyse', schrijven de Denen koeltjes.


Opmerkelijk was verder dat in ongeveer eenderde van de trials het farmaceutisch bedrijf zich het recht voorbehield de studie op enig moment te stoppen, zonder opgaaf van redenen. Het eigenlijke optikken van de artikelen, waaraan academici dus hun naam verbonden, werd in 35 procent van de gevallen geheel door de industrie of een ingehuurd bureau gedaan. In 64 van de 69 onderzochte trials had het farmaceutische bedrijf zeggenschap over de publicatie, door co-auteurschap of door uitdrukkelijke afspraken in het protocol. In slechts één studie leek werkelijk sprake van totale academische vrijheid.


Wat de laatste tijd wel lijkt te verbeteren, zegt Lundh, is de toegang tot ruwe gegevens. 'Het Europese bureau voor toelating van geneesmiddelen kan die nu inzien, en het farmaceutische bedrijf GSK heeft juist vorige week beloofd alle patiëntengegevens achter trials openbaar te maken. Wij hebben de rol van de industrie onderzocht bij het bewerken, analyseren en rapporteren van die gegevens - en het verdoezelen van die rol in het uiteindelijke artikel. Ik denk niet dat er wat dat betreft iets is veranderd.'


Voor wie nog steeds denkt dat de industrie haar leven inmiddels heeft gebeterd: het overdonderende Bad Pharma van Ben Goldacre ligt klaar in de betere boekwinkel.


Oordeel:


Onafhankelijke analyse is zelden mogelijk.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden