Gastcolumn

Pillendeal van 400 miljoen euro

De kosten van een medische behandeling zijn vaak onbekend bij patiënt en arts. Maar de prijzen van nieuwe medicatie rijzen de pan uit. Is dit wel haalbaar binnen het beknibbelde budget van de zorg?

Voetballer Dani Alves, ambassadeur van'Tour n' Coure', een stichting die hepatitis C de wereld probeert uit te bannen.Beeld epa

Vijftigduizend euro? Ik weet niet wat ik hoor van de maag-darm-leverarts. Zojuist heb ik een patiënt doorverwezen naar zijn polikliniek in het ziekenhuis. De patiënt, laten we hem meneer Verhulst noemen, heeft niet eens klachten. Tijdens een routinemeting blijkt de leverwaarde in zijn bloed iets verhoogd, waarop ik braaf mijn nascholingsadviezen heb gevolgd en een vervolgonderzoek naar hepatitis C in het laboratorium heb aangevraagd.

Hepatitis C is een virale ontsteking van de lever die je kunt oplopen door contact met besmet bloed. Je hoeft daar je leven lang geen klachten van te hebben maar er is een risico op verminderd functioneren en kanker van de lever. Sinds een paar jaar zijn er nieuwe behandelingen op de markt met minder bijwerkingen en een hogere kans van genezing. Daar hangt echter wel een prijskaartje aan: een huidige kuur van minder dan drie maanden kost meer dan 50.000 euro. Dat is meer dan 600 euro voor één pilletje per dag.

Toch hoopt de maag-darm-leverarts dat ik me door de hoge prijzen niet laat ontmoedigen om mijn patiënten te blijven screenen. 'Er zijn alleen al in Nederland duizenden mensen die zich niet bewust zijn van hun besmetting. Maar die moeten we nog vangen, dus ga zo door,' beëindigt hij enthousiast ons gesprek. 'Laat meneer Verhulst volgende week maar op mijn spreekuur komen, de rest handelen wij wel af.'

Geheim

Een dag later zit meneer Verhulst op het spreekuur tegenover me, en ik bericht hem over het gesprek met de maag-darm-leverarts. Als tegen het einde van het gesprek de prijs van de behandeling terloops ter sprake komt, schiet meneer Verhulst recht overeind. 'Jezusmina, dat is een hoop geld,' zegt hij. Maar gelukkig hoeft hij het zelf niet te betalen, omdat het volledige bedrag vergoed wordt. 'Als ik zelf zou mogen bepalen wat ik met die 50.000 euro ga doen, zou ik dat liever aan andere zaken willen besteden.'

De prijs van de medicatie is zo hoog omdat de farmaceuten een zogeheten kosten-batenanalyse hebben gemaakt, waarbij ze voorrekenen dat met de nieuwe medicatie veel duurdere behandelingen voor gecompliceerde gevallen van hepatitis C, zoals levertransplantaties en chemotherapie, op langere termijn niet meer nodig zijn. Met als uiteindelijke doel om Nederland hepatitis C-vrij te maken. Dat is een mooi streven, maar voor niets gaat de zon op.

Naar schatting is 0,2 procent van de Nederlandse bevolking besmet met hepatitis C. Maar als we al deze 28.000 mensen opsporen en aan de medicatie zetten, hebben we een probleem: met deze hoge kosten zou 11 procent van het totaalbudget voor medicatie van het ministerie van Volksgezondheid worden verbruikt. Is hiervoor wel begroot in Den Haag?

Dat krijgen we helaas niet te horen. De werkelijke prijs die de regering met de farmaceuten afspreekt is namelijk geheim. Het ministerie van Volksgezondheid heeft met de belangrijkste fabrikant Gilead een financieel arrangement opgesteld. Hierin staat welke korting het ministerie krijgt, maar dit mogen ze niet delen met de buitenwereld uit angst dat andere landen die korting ook willen bedingen. Op deze wijze sluiten de farmaceutische bedrijven met iedere overheid een aparte deal. Elk land tast dus in het duister, en ook in de buidel. Want al zou minister Schippers de helft eraf hebben kunnen pingelen, dan nog zijn de farmaceuten jaarlijks gegarandeerd van honderden miljoenen aan inkomsten voor deze hepatitis C-behandeling.

Onhoudbaar

Vergeleken met andere landen vallen de potentiële kosten en risico's in Nederland overigens nog mee. Een recente studie in het gerenommeerde wetenschappelijke tijdschrift PlosMed toont aan dat wanneer alle Polen die zijn besmet met hepatitis C medicatie zouden krijgen, het ministerie alleen al hiervoor het dubbele van het totaalbudget voor alle medicatie kwijt zou zijn. Dat lijkt een onhoudbare situatie. Misschien heeft de Poolse minister van Volksgezondheid niet zo goed onderhandeld met de farmaceut, of is het geheime bedrag veel lager. Het is dus een schimmig spel, maar de officiële prijs voor de behandeling van hepatitis C verschilt met een factor van meer dan 100 tussen verschillende landen. Zo is in veel ontwikkelingslanden het middel al wel als generiek medicijn op de markt verkrijgbaar, voor een fractie van de prijs die Gilead vraagt.

Hierdoor kan het als patiënt in bijvoorbeeld de Verenigde Staten of Nederland lonen om business class naar India te vliegen, daar gedurende de 12 weken durende behandeling voor de hepatitis C in een vijfsterren hotel te verblijven en uitgerust weer terug naar huis te gaan. Of verzekeringen dit zullen aanbieden, is nog maar de vraag. Het is te hopen voor meneer Verhulst. Hij houdt er dan in ieder geval nog een mooie vakantie aan over.

Steven van de Vijver is huisarts en verbonden aan het Amsterdam Health & Technology Institute (ahti). Deze maand was hij gastcolumnist van Volkskrant.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden