Pikmeer-arrest frustreert Enschedeërs

De Almelose hoofdofficier van justitie R. Manschot gaat de twee milieu-ambtenaren van de gemeente Enschede niet vervolgen. Het Pikmeer-arrest zou dat tot een hopeloze affaire maken....

In zijn stoutste dromen zal de inmiddels 61-jarige ambtenaar uit het Friese Boarnsterhim niet hebben gedacht dat zijn principes ooit van invloed zouden zijn op de strafrechtelijke afwikkeling van rampen in Enschede en Volendam.

Toch is dat zo. De Fries ging in 1994 in beroep tegen een voorwaardelijke boete van vijftienhonderd gulden wegens de illegale storting van vervuild slib. Na een kostbare rechtsgang (anderhalve ton advocatenkosten) van vier jaar langs drie gerechtshoven en de Hoge Raad (tweemaal) werd hij vrijgesproken.

Zijn stijfkoppigheid had een onvoorzien gevolg: twee Pikmeer-arresten. Die arresten uit 1996 en 1998 zijn controversieel. Ze beperken de mogelijkheden van het Openbaar Ministerie om overheden en ambtenaren die misdrijven hebben begaan, te vervolgen. Kort na de ramp in Volendam liet het Haarlemse Openbaar Ministerie weten daarom geen kans de zien de gemeente strafrechtelijk aan te pakken.

Donderdag schaarde de Almelose hoofdofficier R. Manschot zich aan de zijde van het Haarlemse Openbaar Ministerie. De gemeente Enschede kan naar zijn oordeel niet worden vervolgd voor fouten die zijn gemaakt bij het afgeven en controleren van milieuvergunningen.

De mate van nalatigheid doet niet ter zake. Het verlenen en controleren van vergunningen is een wettelijk opgelegde bestuurstaak die alleen door de gemeente kan worden uitgevoerd. Dat duidt volgens de hoofdofficier op strafrechtelijke immuniteit.

Manschot liet zich donderdag niet verleiden tot een politieke uitspraak over het arrest. Maar de behendigheid waarmee hij een oordeel uit de weg ging, kon niet verhelen dat het Openbaar Ministerie zich beperkt voelt.

De hoofdofficier suggereerde dat de Tweede Kamer zich opnieuw zou moeten buigen over Pikmeer. Eerder heeft de Kamer de wens uitgesproken vervolging van overheden mogelijk te maken.

Het kabinet was tegen. Maar onder druk van de Kamer heeft het opdracht tot studie gegeven.

Zonder het Pikmeer-arrest was Enschede de dans vermoedelijk niet ontsprongen. Dat valt af te leiden uit de uitleg die Manschot gaf over het niet vervolgen van de twee Enschedese milieu-ambtenaren, die verantwoordelijk waren voor de lankmoedige behandeling van S.E. Fireworks.

Zo'n proces was 'niet zonder meer kansloos geweest', meent Manschot. Hij vindt het echter onredelijk om twee ambtenaren die 'niet op eigen initiatief gekke dingen hebben gedaan' te laten opdraaien voor het collectieve falen van de gemeente.

Het is aannemelijk dat de Belangenvereniging Slachtoffers Vuurwerkramp Enschede (BSVE) die gedachtegang mede heeft aangegrepen om naar het Arnhemse gerechtshof te stappen. Ze hopen af te dwingen dat Enschede toch wordt vervolgd. Die hoop is niet helemaal op zand gebouwd. Na de ramp in Volendam hebben verscheidene rechtsgeleerden betoogd dat het Openbaar Ministerie kansen liet liggen.

Die publieke discussie heeft kennelijk afbreuk gedaan aan het vertrouwen van de Enschedese slachtoffers in het oordeel van Manschot; de uitgebreide voorlichting die over het besluit is gegeven ten spijt.

De gang naar het Arnhemse gerechtshof is des te opmerkelijk, omdat Manschot de gevoelens van slachtoffers bij zijn beslissing heeft laten meespelen. Hij wil geen slepend proces om de grenzen van het Pikmeer-arrest te verkennen, zei hij. Jarenlange 'juristerij' met een ongewisse afloop zou de Enschedeërs nodeloos pijn doen.

Daar denken sommige slachtoffers dus anders over.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden