Pijnstiller laat hart falen

Mensen die al een zwak hart hebben, kunnen klachten krijgen als ze pijnstillers slikken met ibuprofen of naproxen. Dat is vooral gevaarlijk voor wie geen weet heeft van zijn falende hart....

Suzanne Baart

GENEESMIDDELEN waarvoor geen recept van de dokter nodig is, zullen binnenkort niet alleen bij drogist of apotheek te koop zijn, maar ook bij de supermarkt en mogelijk het benzinestation. Het gaat om medicijnen die bewezen veilig zijn in gebruik en al langer op de markt zijn.

Niet iedereen is daar even gelukkig mee. Een van de belangrijke bezwaren van tegenstanders is de interactie die kan optreden met medicijnen die de patiënt op voorschrift van de dokter al slikt. Ook wordt gewezen op het risico van een vrij verkrijgbaar medicijn voor een heel specifieke groep patiënten, die nu nog door speciaal opgeleid personeel bij apotheek en drogist kan worden gewaarschuwd. De bijsluiter doet dat weliswaar ook, maar leest iedereen die wel?

Uit Nederlands onderzoek onder patiënten met hartfalen, blijkt bijvoorbeeld dat zij beter niet de eenvoudige, vrijverkrijgbare pijnstillers kunnen slikken met de stoffen ibuprofen en naproxen. Deze 'niet-steroïdale anti-inflammatoire geneesmiddelen' (Nsaid's), kunnen een verergering van hartfalen veroorzaken, zegt drs. Hans Feenstra, onderzoeker en internist in opleiding. Feenstra deed onderzoek naar de ernstige bijwerkingen bij deze groep patiënten. Woensdag promoveert hij op dit onderzoek aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam.

Dat er mogelijk een relatie is tussen het slikken van Nsaid's - eenvoudige pijnstillers die ook de koorts verlagen en ontstekingen remmen, met bekende merknamen als Advil, Nerofen, Brufen (ibuprofen) - bleek uit een aantal meldingen die tussen 1985 en 1995 binnenkwamen bij het toenmalige Bureau Bijwerkingen Geneesmiddelen van de Inspectie voor de Gezondheidszorg.

Het ging in alle gevallen om patiënten met klachten of verschijnselen van hartfalen, die waren ontstaan of verergerd door het gebruik van Nsaid's. De meeste meldingen hadden betrekking op oudere vrouwen, die Nsaid's slikten voor gewrichtsklachten. De term hartfalen wordt gebruikt voor klachten of verschijnselen bij patiënten die een ernstig hartinfarct hebben gehad, waarbij hartschade is opgetreden, patiënten die langdurig een veel te hoge bloeddruk hebben of die lijden aan een lekkage of vernauwing van een hartklep.

Vaak zal de patiënt zelf wel weten dat er sprake is van hartfalen, maar dat is lang niet altijd het geval. Feenstra: 'De symptomen zijn vermoeidheid, kortademigheid bij inspanning en dikke, opgezette voeten en benen als gevolg van het vasthouden van vocht. Maar mensen die niet onder behandeling zijn van een arts voor hun hartproblemen, kunnen denken dat dat hoort bij het ouder worden. Ze gaan er dan ook niet altijd voor naar de dokter. Bovendien kunnen vermoeidheid en kortademigheid ook optreden bij andere aandoeningen, zoals bijvoorbeeld cara.'

Niet iedereen is er dan ook op bedacht dat een gewone pijnstiller nieuwe problemen kan betekenen voor het hart. Feenstra benadrukt dat het bij de bedreigde groep uitsluitend gaat om patiënten met hartfalen. Gezonde mensen krijgen geen hartproblemen van Nsaid's, zo blijkt uit zijn studie.

Voor zijn onderzoek maakte Feenstra gebruik van gegevens van bijna achtduizend ouderen boven de 55 jaar uit een langlopend onderzoek in de Rotterdamse wijk Ommoord. Daarnaast werden gegevens van patiënten die al een keer waren opgenomen met hartproblemen gekoppeld aan hun apotheekgegevens. De groep patiënten werd aldus een tijdlang gevolgd. In de periode dat de Nsaid's werden geslikt, bleek een ruim tweemaal verhoogde risico op een nieuwe ziekenhuisopname als gevolg van hartfalen, door bijvoorbeeld kortademigheid en het vasthouden van vocht.

Feenstra: 'Uit berekeningen blijkt dat 20 tot 25 procent van de heropnames verband zou kunnen houden met het gebruik van Nsaid's.'

Nsaid's hebben een remmende werking op het enzym cyclo-oxygenase, dat essentieel is voor de omzetting van arachidonzuur in prostaglandines. Ze remmen daarmee de werking van de aanmaak van prostaglandines, een hormoonachtige stof die van invloed is op de bloeddruk en op het gladde spierweefsel van de nierslagader. Deze remming verklaart de gunstige effecten bij pijn, koorts en ontsteking, maar ook veel van de bijwerkingen.

Nsaid's waren al bekend van bijwerkingen als maag- en darmklachten en nierproblemen. Hartfalen kan daar nu aan worden toegevoegd, zegt Feenstra. De negatieve effecten bij hartpatiënten zijn pas naar voren gekomen toen de medicijnen, die lange tijd alleen op recept verkrijgbaar waren en vooral door reumapatiënten werden geslikt, op grote schaal werden gebruikt.

Feenstra: 'Medicijnen worden altijd eerst getest op veiligheid voordat ze worden geregistreerd, maar de aantallen patiënten tijdens de eerste fase van het onderzoek zijn niet groot genoeg. Bovendien worden geselecteerde, relatief gezonde personen gebruikt. Bijwerkingen komen zo te laat boven tafel. Onderzoek naar alledaagse omstandigheden en met een brede groep patiënten is dan ook van groot belang.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden