Pijnlijke warzone in de thuisstad van Barack Obama

De herfst is nog niet eens aangebroken, maar in Chicago is het trieste moordrecord van 2016 alweer hoger dan in 2015. Zou het dieptepunt van 1998 gehaald worden? 704 doden? Het wordt de Democraten zwaar aangerekend, deze warzone in de thuisstad van Barack Obama.

Spike Lee Foto epa

Ik moest denken aan een pijnlijke twitteravond, een aantal maanden geleden. Spike Lee, de eigenzinnige zwarte cineast van iconische films als Do the Right Thing en 'X', de ultieme filmchroniqueur van het Afro-Amerikaanse leven, werd genadeloos op het hakblok gelegd door Black Twitter. Men was op zijn zachtst gezegd not amused over Lee's laatste flick, Chi-raq, en Spike zat een avond achter de hashtag #askspike om daar vragen over te beantwoorden.

Dan mag je Spike Lee heten en een Honorary Oscar voor je hele oevre hebben mogen ontvangen, als Brooklynse filmmaker een sarcastische comedy maken over black on black crime, dat is in tijden van Black Lives Matter not done. Verbijstering en diepe verontwaardiging alom. Dit is niet de tijd voor een zelfkritische boodschap zoals die van Lee. 'Hoe is dat nou, om een film te maken die witte mensen een goed gevoel geeft?' Lee als slippendrager van Trump.

Chi-raq, de titel verwijst naar Chicago's bijnaam omdat de windy city meer Amerikaanse levens kostte dan de oorlog in Irak, is een bijtend satirisch werk gebaseerd op een Griekse komedie van 411 voor Christus, Lysistrata van Aristophanes.

Om een eind te maken aan de Peloponnesische oorlog besluit Lysistrata de vrouwen van Athene te bewegen tot een seksstaking. Lee's interpretatie, 2500 jaar later: de honeyz van Southside Chicago trekken een streep in het zand: No peace, no pussy. Zelfs de stripperpalen blijven leeg.

'Ik ging de straat op na Ferguson, ik ben een grote supporter van Black Lives Matter', verklaarde Lee in een interview bij de zwarte entertainmentzender BET. 'Maar hoezeer de politie ook racistisch is, ik weiger mijn ogen te sluiten voor 'the self-genocide' die gaande is in onze gemeenschap. Ah, ah, ah, no, no. Hij wilde ook de straat op voor 'een negenjarige die geëxecuteerd is door een zwarte gang'. Het maakt uiteindelijk niet uit wie de trekker over haalt. Of het een witte, een bruine, of een zwarte hand is die het leven van een zwarte Amerikaan neemt.' Moedig van Lee.

Vijf sterren gaf The Guardian: 'urgent, angry and very sexy, a midlife masterpiece'. In de VS flopte hij.

Op youtube staan enkele documentaires over het leven in South Chicago, dat beroemde helleoord waar ooit een idealistische welzijnswerker warmliep voor zijn latere ambt als leider van de vrije wereld. Zijn naïeve dromerij is aan het eind van twee ambtstermijnen aardig verbleekt. Yes we can, het is de gezwollen retoriek van een plat zelfhulpboek dat we stuklazen maar ontgoocheld in een hoek smeten. Wat een onzin.

Want wat een leed in Southside Chicago. Pubers die veel te vroeg met extreem geweld te maken hebben gekregen en met de bravoure van een kapotte ziel vertellen dat iedereen nu eenmaal 'fun' zoekt op straat. Dat is feesten, high worden, dealen, gang bangen. Automatische wapens zijn even makkelijk te krijgen als snoep.

'Zwarte zelfgenocide'

Die blik, dat is wat je bij kindsoldaten ziet. Tienermeisjes en jongens met een matte psychopatengrijns, het verse trauma weggestopt onder een sinister mengsel van woede, stoerdoenerij, bloeddorst en onverschilligheid. Levensgevaarlijk. De daders en slachtoffers in Zuid-Chicago zijn meest tussen de 17 en 25, straatarm en zwart.

Dit noemt Lee dus de 'zwarte zelfgenocide'. Een klaarover van middelbare leeftijd geeft in de documentaire haar analyse: kapotte gezinnen en gangsta rap. Terwijl juist Chicago thuisbasis was van meer alternatieve hiphop, van rappers als Common en Kanye West. Common wijdde een heel album aan het geweld in Chicago. Het flopte.

Natuurlijk spelen ook institutionele factoren. Rev Dr Otis Moss , de pastor van de grote Afro Amerikaanse Trinity United Church of Christ in South Chicago - inderdaad, opvolger van de beruchte Jeremiah Wright; de kerk die Barack Obama jarenlang bezocht tot hij er tijdens de presidentsrace in 2008 noodgedwongen afstand van nam - vertelt aan MSNBC hoe uitgerekend in South Chicago de laatste jaren 50 openbare scholen zijn gesloten.

Het moet de president weemoedig stemmen. De oorlog in Irak beëindigde hij, met desastreuze gevolgen als de opkomst van IS tot gevolg. De oorlog in zijn geliefde Chi-raq raast gewoon door.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.