Analyse GroenLinks

Pijnlijke liefdesaffaire treft heel GroenLinks en met name de toekomstige verkiezingscampagnes

GroenLinks-Kamerlid Rik Grashoff en partijvoorzitter Marjolein Meijer moeten het veld ruimen wegens een liefdesaffaire. Intern zijn de emoties hoog opgelopen bij de partij van Jesse Klaver. Hoe goed is het crisismanagement van GroenLinks?

GroenLinks-leider Jesse Klaver troost Kamerlid Rik Grashoff. Die stapt op omdat hij loog over een relatie met partijvoorzitter Marjolein Meijer. Foto Raymond Rutting / de Volkskrant

‘Dit is de dag waarvan je niet wilde dat hij zou komen’, zei Kamervoorzitter Kadija Arib woensdag tegen de afscheidnemende GroenLinkser Rik Grashoff. In werkelijkheid was die dag al gekomen toen een redacteur van het actualiteitenprogramma EenVandaag Grashoff had betrapt bij een innige omhelzing met GroenLinks-voorzitter Marjolein Meijer.

Toen het tv-programma vervolgens bij GroenLinks navraag deed of de relatie binnen de partij bekend was, luidde dat een week vol crisisberaad en uiteindelijk de politieke aftocht in van het ervaren Kamerlid en de partijvoorzitter. De manier waarop dat is gegaan, roept vragen op over het crisismanagement door de partijtop. Niet voor het eerst. In maart werd de Kamerfractie nog in verlegenheid gebracht door een #MeToo-affaire. Een persvoorlichter die grensoverschrijdend gedrag had vertoond bij een stagiaire kreeg aanvankelijk een tweede kans, maar moest daarna toch verdwijnen.

Gebakkelei

Ook dit keer is er intern gebakkeleid over de te volgen strategie. Een deel van de fractie drong tijdens een crisisberaad vorige week al aan op het onmiddellijke vertrek van de twee prominente GroenLinksers die hun liefdesrelatie hadden verzwegen. Toen enkele media lucht kregen van het gemor, heeft Klaver zijn fractie volgens een aanwezige op hoge toon de les gelezen over het lekken. Een woordvoerder bevestigt dat er binnen de fractie irritatie was over een bericht in de media. 

Partijvoorzitter Marjolein Meijer tijdens haar speech op het congres van GroenLinks in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen. Foto ANP

Voor de buitenwereld leek de affaire desondanks met een sisser af te lopen. Het duo bezwoer dat hun relatie pas ná de verkiezingen van maart 2017 was begonnen. Dat kwam goed uit, omdat partijvoorzitter Meijer onderdeel was van de kandidatencommissie die de lijst voor Tweede Kamerverkiezingen samenstelde. Had zij Grashoff bevoordeeld door hem plek vijf op de lijst te geven? En had Grashoff een boekje open gedaan over het functioneren van andere Kamerleden? Die voor de hand liggende vragen bleven irrelevant zolang vaststond dat het Kamerlid en de partijvoorzitter voor de verkiezingen nog geen relatie hadden.

Het duo kwam zo met de schrik vrij. Partijvoorzitter Meijer had sinds de verkiezingen nog geen functioneringsgesprekken gevoerd met Kamerleden en mocht dat voortaan ook niet meer doen. Het samenstellen van de kandidatenlijst zou in de toekomst geen probleem meer vormen, aangezien Grashoff beloofde dat dit zijn laatste termijn in de Kamer was. In een persverklaring liet GroenLinks weten dat het duo de relatie eerder had moeten melden, maar gewoon kon aanblijven.

‘Ingewikkelde omstandigheden’

Waarom de twee GroenLinksers de affaire niet meteen bij het begin hadden gemeld, bleek woensdag bij het afscheid van Grashoff. ‘De liefdesrelatie kwam tot stand onder ingewikkelde omstandigheden, zowel privé als in de werkverhouding,’ verklaarde het ex-Kamerlid. Hij meldde ook dat hij al 22 jaar samenwoont met een andere vrouw.

Pas begin deze week bleek dat Grashoff en Meijer hun relatie niet alleen hadden verzwegen, maar ook hadden gelogen over de duur. ‘Een betrokkene’ meldde aan de partijtop dat de relatie wel degelijk vóór de verkiezingen was begonnen. Toen viel de laatste steun weg. 

Grashoff trok volgens een woordvoerder van GroenLinks zelf de conclusie dat hij een ontslagbrief moest schrijven. Dinsdagavond was er vervolgens op twee plekken crisisoverleg. In Den Haag kwamen de Kamerleden bijeen, op het partijkantoor in Utrecht werd vergaderd door het bestuur en de Toezichtraad. Die vergadering duurde langer, maar kwam tot dezelfde conclusie: ook Meijer stapte op. 

‘Het is gewoon niet goed geweest dat ik niet meteen eerlijk ben geweest,’ erkende Grashoff woensdag. De GroenLinkser wilde niet zeggen waarom hij vorige week niet de waarheid had gesproken, maar gezien de scepsis binnen de fractie zou een bekentenis dat de liefdesrelatie al voor de verkiezingen was begonnen hem waarschijnlijk ook fataal zijn geworden.

Klaver nam woensdag met een omhelzing afscheid van Grashoff, die als Kamerlid vooral bekend werd doordat hij het breed welvaartsbegrip als onderwerp op de politieke agenda kreeg, als alternatief voor het bruto binnenlands product om welvaartsgroei te meten.  Nu ook hij vertrekt, is Klaver binnen een paar weken tijd drie ervaren Kamerleden kwijtgeraakt. Linda Voortman wordt wethouder in Utrecht en Liesbeth van Tongeren, een populair Kamerlid dat aanvankelijk geen plek op de lijst kreeg, gaat in de gemeente Den Haag aan de slag.

Een nieuwe hiërarchie

Met de komst van drie nieuwkomers zal de hiërarchie  binnen de onervaren fractie wijzigen. Er zal Klaver veel aan gelegen zijn om in de aanloop naar de Provinciale Staten- en EU-verkiezingen in 2019 nieuw gerommel te voorkomen. 

Door het vertrek van Meijer loopt de campagne nu al schade op. Als partijvoorzitter was de politicologe vooral organisatorisch belangrijk. Ze was nauw betrokken bij ‘de professionalisering van de campagnes’ en maakte ook deel uit van het team dat samen met Klaver de verkiezingscampagnes vorm geeft. De GroenLinks-leider zal het nu zonder haar moeten doen. 

GroenLinks staat niet alleen: liefde op het werk zorgt altijd voor onrust

Relaties op de werkvloer zijn niet tegen te houden, maar steeds meer bedrijven hebben een meldplicht ingesteld. Want het risico op belangenverstrengeling is groot.