'Pijnlijke keuzen nodig bij defensie'

'De huidige krijgsmacht is niet meer te handhaven', zegt de Clingendael-onderzoeker.

De rek is eruit. De grens is bereikt. In alle toonaarden verkondigt minister Hans Hillen (Defensie, CDA) dat nieuwe bezuinigingen op de krijgsmacht desastreus zijn. Volgens Dick Zandee (54), oud-medewerker van Defensie, moeten hoe dan ook pijnlijke keuzen gemaakt worden - bijvoorbeeld dieper snijden in de luchtmacht.

Defensie pretendeert nog steeds 'veelzijdig inzetbaar' te zijn. U introduceerde met uw collega Kees Homan de 'pasklare krijgsmacht'. Wat is het verschil?

'Veelzijdig inzetbaar behelst dat de krijgsmacht op elk niveau, tot in het hoogste geweldsspectrum, kan optreden. De landmacht kan dat al niet meer, doordat alle tanks afgestoten zijn. Pasklaar betekent: kiezen 'wat wil ik nog wel en wat niet meer'. Dat is onvermijdelijk . Het hoeft geen drama te zijn, mits je inzet op intensieve internationale samenwerking. Wanneer landen dezelfde wapensystemen aanschaffen, scheelt dat in de prijs. Ook zijn dan forse besparingen mogelijk op onderhoud, opleidingen en logistiek. Nu zijn er 24 versies van de zogenaamde gestandaardiseerde NH-90 helikopter. Pure geldverspilling.'

Hillen noemt de aanschaf van de JSF een ideaal voorbeeld van samenwerking. U twijfelt daaraan?

'Het is een simpele rekensom. Defensie is altijd uitgegaan van 85 nieuwe toestellen als opvolger van de F-16. Volstrekt onhaalbaar. De aanschaf van de JSF zou volgens de huidige cijfers 7,5 miljard euro bedragen, terwijl er door de bezuinigingen van het kabinet-Rutte 4,5 miljard beschikbaar is. Daarvoor koop je 56 toestellen. Als de stuksprijs oploopt tot 100 miljoen, en die kans acht ik groot, kan Nederland 45 toestellen kopen. In beide gevallen is dat te weinig om de huidige vier squadrons, met in totaal 60 toestellen plus acht in reserve, te handhaven.'

Wat is het alternatief?

'Een Europees toestel aanschaffen, of de nieuwste variant van de Amerikaanse F-16, die ook goedkoper is. Anders rest alleen de keuze om het aantal squadrons te halveren en taken te delen met andere landen. Dat ligt politiek gevoelig, want soevereiniteit is in het geding. Maar Belgische F-16's kunnen het Nederlands luchtruim net zo goed bewaken als onze twee F-16's die daarvoor dag en nacht klaar staan. Bij crisisbeheersingsoperaties, zoals in Afghanistan, is poolen gebruikelijk. De kernvraag is: wat moet Nederland in de lucht kunnen? En niet: wat is het beste toestel ter wereld? De nieuwe Kamer zou die vraag moeten stellen voordat het volgende kabinet de knoop doorhakt. Temeer daar er weer bezuinigingen op komst zijn, als je sommige verkiezingsprogramma's erop naleest.'

Veel politieke partijen zijn tegen het JSF-project waarin al ongeveer een miljard overheidsgeld zit. Denkt u dat de stekker er alsnog uitgetrokken wordt?

'Eerlijk gezegd niet. Stoppen betekent een verloren miljard, plus het verlies van toekomstige werkgelegenheid. Maar dat maakt wel de vraag urgent hoeveel toestellen we ons kunnen veroorloven. Overigens bleek bij de bombardementen op Libië, waaraan Nederland niet meedeed, dat er geen tekort was aan gevechtsvliegtuigen. Wel aan tankervliegtuigen en precisiemunitie.'

Wat betekenen nieuwe bezuinigingen voor de internationale verplichtingen van Nederland?

'Nederland is qua defensiebudget en inzet van de krijgsmacht een Europese subtopper. Bij nieuwe bezuinigingen dreigen we uit de subtop te vallen. Dan belanden we in de categorie kleine landen, zoals België, Denemarken en Zweden. De vraag is: welke rol wil Nederland spelen en welke krijgsmacht hoort daarbij? Maar politici stellen die vraag niet. Ze kijken alleen naar de financiën.'

Bezuinigingen op Defensie zijn geliefd onder de bevolking, zoals blijkt uit Clingendael-onderzoek dat vandaag verschijnt. Hoe verklaart u dat?

'Mensen ervaren geen dreiging zoals ten tijde van de Koude Oorlog. Militaire missies zijn voor hen een 'ver-van-mijn-bed'-show. Bovendien lezen ze dat ondanks de grote en dure inspanningen van Nederland het geweld in Afghanistan voortduurt. De krijgsmacht kampt met een legitimiteitsprobleem.'

Ontbreekt het politici aan lef om nut en noodzaak van missies uit te leggen?

'Dat is te sterk uitgedrukt. Maar politici zeiden liever dat we naar Uruzgan gaan voor wederopbouw dan om mee te knokken. De huidige training van politie in de provincie Kunduz wordt 'civiel' genoemd, terwijl er 500 militairen zijn. Dit soort woordspelletjes zijn nu eenmaal nodig voor een Kamermeerderheid.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden