'Pijn snel nemen is politiek verstandig'

Na de verkiezingsnederlaag van de VVD was het niet de bedoeling van Hans Hoogervorst minister van Financiën te worden. 'Ik had mezelf wijsgemaakt dat ik dat niet wilde.' Toch zei hij meteen ja toen Zalm hem vroeg....

MINISTER Hans Hoogervorst van Financiën (VVD) was net terug van vakantie en daar lagen ze al op de fax thuis: de laatste sombere economische voorspellingen van het Centraal Planbureau. 'Ik geloofde ze niet. Ik kijk in de verkeerde kolom, dacht ik.'

Maar het stond er echt: de economische groei daalde fors en het begrotingstekort zou verviervoudigen tot 0,8 procent. Terwijl de inkt van het regeerakkoord nog niet eens droog was. 'Geen tekorten meer op de begroting', had de coalitie zich dapper voorgenomen.

Binnen vijf minuten na de CPB-fax wist Hoogervorst dat hij als minister van Financiën in het diepe werd gesmeten. Het kabinet moest opnieuw bezuinigen en dat terwijl net een recordbedrag van zeven miljard was afgesproken. 'Gelukkig waren Balkenende en ik het snel eens', zegt Hoogervorst. Na een kort gesprek op het torentje besloten ze dat een tekort van 0,4 procent acceptabel was. 'Meer zat er niet in.' Bij de ministersploeg was verder bezuinigen ook niet echt een punt. 'Alle ministers beseften dat we dit niet konden laten lopen.'

Na de enorme verkiezingsnederlaag van de VVD in mei was het niet zijn bedoeling geweest minister van Financiën te worden, vertelt Hoogervorst. 'Ik had mezelf wijsgemaakt dat ik dat niet wilde. Het leek me zwaar om iemand op te volgen met zo'n glanzende reputatie als Gerrit Zalm. Ook minister van Financiën zijn in een periode van economische neergang stond me niet aan. Ik heb toch meteen ja gezegd toen Zalm me vroeg. Er kwam een merkwaardige rust over mij tijdens dat gesprek. Het is toch een mooie baan.

'De economische tegenvaller is uiteindelijk voor mij als minister goed geweest. Voor het land is het vervelend, maar voor mij is het goed. Ik moest meteen aan het werk en de Miljoenennota is nu ook echt van mij. Het is meer geworden dan de simpele uitwerking van het regeerakkoord. Ik weet nu dat ik het kan. Ik voel me zeer op mijn gemak.'

Aan de muur van zijn werkkamer hangen vier levensgrote schilderijen, gemaakt door zijn vrouw. Voor de rest is het meubilair in de ministerskamer nog dat wat Gerrit Zalm heeft achtergelaten. En die had de inventaris al zo overgenomen van Wim Kok. 'De boel is behoorlijk uitgewoond', zegt Hoogervorst. 'Ik wil het nog wel herinrichten.' Daar had hij nog geen tijd voor. De extra bezuinigingsoperatie van 1,8 miljard euro vroeg alle aandacht.

- Economen vinden die extra bezuiniging niet nodig. Zij zeggen dat het kabinet in slechte tijden juist een tekort moet accepteren om de economische teruggang te dempen.

'De huidige economische situatie doet mij sterk denken aan het begin van het kabinet-Lubbers/Kok. Ik had het daar onlangs met Ad Melkert over en die had precies hetzelfde gevoel. Dat kabinet begon ook in een sterk verslechterende economie. In het begin deed het wel wat, maar niet genoeg. Het kabinet Lubbers/-Kok heeft daar de hele regeerperiode last van gehad, want het ging van bezuinigingsronde naar bezuinigingsronde. Ze hebben destijds veel nuttige dingen gedaan, maar ze hebben daarvan nooit zelf de vruchten kunnen plukken.

'Daarom staat voor mij vast dat we nu maar even stevig moeten aanpakken in het begin. Dan kan dit kabinet later in deze regeerperiode ook de resultaten laten zien. Daar zijn Lubbers en Kok niet aan toe gekomen. Daarbij vind ik dat we niet zijn doorgeschoten. Er blijft een tekort van 0,5 procent over. Ik wilde per se dat het tekort dit jaar niet groter zou zijn dan dat van vorig jaar, en dat is gelukt. Ik koerste aanvankelijk op een tekort van 0,4 procent. Daar kon ik ook maatregelen bij bedenken. Voor een tekort van 0 procent hadden we wel erg hard moeten ingrijpen.'

- U loopt nu het risico dat u bij elke nieuwe tegenvaller opnieuw zult moeten bezuinigen. Dat was toch niet de bedoeling van de Zalmnorm?

'Ik zal niet elke zes maanden met een nieuwe bezuinigingsronde komen. Net als Zalm hou ik vast aan één keer per jaar een beslismoment voor de begrotingsvoorbereiding. Ik ga niet elke twee maanden bij elk nieuw cijfer de begroting aanpassen. Er ligt nu een stevig pakket en het risico van verdere budgettaire ontsporing acht ik niet groot.'

- De bezuinigingen van het kabinet schaden de economische groei, stelt het CPB vast. Vindt u het aflossen van de staatsschuld zo belangrijk, dat u deze economische schade voor lief neemt?

'De bezuinigingen hebben een dempend effect op de economie, dat wil ik niet ontkennen. Toch ben ik daar laconiek over, want er is nooit een goed moment voor pijnlijke maatregelen. Gaat het goed, dan is niemand bereid tot ingrijpende stappen. Politiek is het erg verstandig de pijn snel te nemen, want naarmate de verkiezingen naderen, worden bezuinigingen lastiger. Politiek-conjunctureel komen de bezuinigingen goed uit. Economisch misschien niet.

'Daarbij, niemand kan precies voorspellen hoe het met de economie zal gaan, volgend jaar. Mijn voorganger Zalm kreeg veel kritiek omdat hij in een overspannen economie lastenverlichting gaf. Het CPB voorspelde destijds een groei van 4 procent in 2001. Later kwam de economische groei in 2001 uit op 1,1 procent en was de lastenverlichting juist mooi meegenomen.'

- U boekt een bezuiniging door vast te stellen dat de ambtenarensalarissen niet meer mogen stijgen dan met 2,5 procent. Dat kunt u toch niet alleen afspreken? Daar moet u nog met de ambtenarenbonden over onderhandelen.

'Deze maatregel is niet alleen budgettair, maar ook economisch heel belangrijk. Nederland heeft een structureel probleem met de oplopende loonkosten. We zijn het slachtoffer van ons eigen succes. Terwijl we in het buitenland de successen van ons poldermodel aan het verkondigen waren, bestond loonmatiging de afgelopen vijf jaar niet meer. We zitten in een loon-prijsspiraal.

'Probleem met de arbeidsmarkt en de economie is dat de arbeidsmarkt later reageert. Werkgevers hebben de afgelopen jaren personeel vastgehouden omdat ze bang waren de boot te missen als de economie weer aantrok. Nu denk ik dat het hard zal gaan met de werkloosheid, want de loonkosten passen zich te traag aan.

'Er moet een knik in de loonontwikkeling komen, en dat weet de vakbeweging ook. We kunnen ook wachten tot de werkloosheid nog verder stijgt. Dan keert de wal het schip en dalen de lonen ook. Dat zal echter pijnlijk zijn voor de mensen die werkloos worden.'

- Hoe kijkt u aan tegen de plannen van minister Bomhoff van Volksgezondheid, die stelt dat het recht op zorg niet mag worden beknot door financiële grenzen. Vreest u overschrijdingen in de zorg?

'Het zorgbudget mag niet overschreden worden. De premies mogen ook niet omhoog, want dat betekent accommoderen van extra zorguitgaven. Bomhoff heeft nergens gezegd dat hij voor premieverhoging zou zijn. Ik heb hem de afgelopen tijd met argusogen gevolgd. Het beeld is: alle remmen gaan los, maar ik heb collega Bomhoff op geen enkele foute uitspraak kunnen betrappen. Tot mijn grote vreugde, overigens.

'In de Miljoenennota staat in algemene zin wat we kunnen doen als de zorg niet uitkomt met het beschikbare geld. Dan kan het pakket worden aangepast of de eigen bijdrage kan omhoog. Premieverhoging wordt niet genoemd.

'Bomhoff heeft bevestigd dat hij het gaat doen met de behoorlijke sloot geld die hij erbij krijgt. Hij noemt het een comfortabele geldstroom.'

- Collega Bomhoff noemt u steevast zijn goede vriend. Is hij ook zo'n goede vriend van u?

'In de politiek ga je zakelijk met elkaar om. Echte vriendschappen in de politiek zijn zeldzaam. Met Gerrit Zalm en Frits Bolkestein ben ik goed bevriend. Je hebt ook nauwelijks tijd om normaal met mensen te praten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden