Pijn in Gaza

Een gevangenis voor RUIM EEN miljoen mensen, een broeinest van moslim-fundamentalisme, EEN HEL OP AARDE. een blok aan het been van EEN TOEKOMSTIGE Palestijnse staat....

tekst ferry biedermann

Het Singapore van het Midden-Oosten? Die optimistische benaming gaven de dromers in het Palestijnse en Israëlische vredeskamp het strookje ellende aan de Middellandse Zee midden jaren negentig nog. Toen was dat echter al een belachelijke visie die alleen in stand kon worden gehouden doordat men er nooit naar toe ging.

Het zanderige kustgebiedje heeft een oppervlak van minder dan 10 procent van de provincie Noord-Holland met een bevolking van bijna de helft. Driekwart van de mensen staat ingeschreven als vluchteling en weer de helft daarvan woont in overbevolkte, slechtgebouwde en onhygiënische kampen. Net iets meer dan 10 procent van de grond is geschikt voor landbouw. Daar wonen dan ook vooral de ongeveer zesduizend Israëlische kolonisten.

De overgebleven Palestijnse landbouwgebieden en boomgaarden liggen vaak midden in de stadjes en dorpen, voortdurend krimpend door de genadeloze huizenbouw. De akkers en broeikassen die aan de rand van de dorpen liggen, zijn vaak omgeploegd door het Israëlische leger. Uit veiligheidsoverwegingen, luidt het officieel.

De familie van iedere vluchteling had vroeger een eigen sinaasappelboomgaard, dat weten ze zeker. Een willekeurige kampbewoner kan met tranen in de ogen vertellen over een tocht met de oude vader naar de boomgaard van diens jeugd, ergens in het huidige Israël, waar de familie dan onder de enig overgebleven boom een picknick geniet en droomt over de dag van terugkeer en het herstel van het idyllische leven van voor de verbanning naar de hel van Gaza.

Een Israëlisch hek omringt de hele strook en sinds de Palestijnse Autoriteit er in 1994 het bestuur overnam van de Israëlische bezetters kan slechts een zeer beperkt aantal mensen de zwaarbewaakte overgangen naar Israël gebruiken. Sinds het uitbreken van de intifadah in september 2000 zit de 'grens' vrijwel helemaal dicht.

Een netwerk van wegen verbindt de grensposten met de nederzettingen in de Gazastrook. De kolonisten sjezen soms met een leger-escorte de wegen over, doodsbenauwd voor Palestijnse aanslagen. De routes worden ook door het leger gebruikt om de Gazastrook te delen. Dan lopen de Palestijnen over het strand van noord naar zuid of wachten ze hele dagen om erdoor te komen.

Het geheel, de grensen controleposten, het maanlandschap langs de wegen en de zwaarbewaakte nederzettingen met hun betonnen barrières, het prikkeldraad en de lopen van machinegweren, heeft iets weg van een Mad Max-film: zo ziet het leven eruit als na de atoomoorlog de totale anarchie uitbreekt.

In de Palestijnse steden en dorpen eert de graffiti de shahid, de martelaar die in de strijd tegen Israël om het leven is gekomen. De Izzedine-el-Kassam-brigaden van Hamas zweren wraak op de muren, naast portretten van Che Guevara en leuzen voor de eeuwige revolutie.

De grootste universiteit is de islamitische, waar jongens en meisjes strikt gescheiden onderwijs genieten. Het is, uiteraard, een bolwerk van Hamas en de Islamitische Jihad en een bron van verzet tegen de Palestijnse Autoriteit van Yasser Arafat. Hamas-leiders geven er les aan jongeren die dorsten naar de revolutie en naar het paradijs.

In de paar caf s in Gazastad lurken jonge Fatah-aanhangers aan waterpijpen en eten ze goedkope Palestijnse gerechten; humus en bonen en veel pittabrood. Zij zijn cynisch over het leven, al afgestudeerd en daarna meteen opgenomen in één van de vele veiligheidsdiensten van Arafat. 'Wij zorgen voor elkaar, zo gaat dat hier, als je geen contacten hebt, heb je niets', leggen ze uit.

Vertier is nauwelijks te vinden in Gaza, evenmin als werk. Nadat de Palestijnse Autoriteit in 1994 het bewind had overgenomen, ging de bevolking opgelucht de straat op, de avondklok en de Israëlische soldaten waren weg. Families gingen naar het strand om eindelijk weer van hun kust te genieten, ook al lagen de Israëlische patrouilleboten er nog voor.

Het strand is altijd smerig gebleven, net als de rest van de Strook, en gevaarlijk. Westerlingen konden ter hoogte van het Beach-camp ook voor de intifadah nauwelijks ongemolesteerd langs de kust lopen. Groepen kampjongeren cirkelden als een troep wolven om de verdwaalde toerist. Benidorm zal Gaza voorlopig niet worden, net zomin als Singapore.

In alle ellende zijn echter ook stemmen van moedige andersdenkenden te horen. Van dokter Haider Abdel-Shafi bijvoorbeeld die in zijn villa midden in Gaza nadenkt over het verval van zijn maatschappij en van advocaat Raji Surani die opkomt voor de mensenrechten of het nu onder de Israëli's of onder de Palestijnse Autoriteit is.

Dan is er de jonge kapperszoon Shadi in het Jabaliya-vluchtelingenkamp, die droomt van de 72 maagden die hij denkt te krijgen in het paradijs als hij een zelfmoordaanslag zou plegen op Israëli's. Er is de leider van de Islamitische Jihad, Abdullah Shami, die zulke vrijwilligers 'onze f-16's' noemt.

Allen zijn het er echter over eens dat het leven in Gaza onverdraaglijk is en dat dat komt door Israël. Er is geen toekomst en er is geen uitweg. Toch wijkt het beeld in Gaza niet zo heel veel af van dat in de arme buitenwijken en dorpen van de rest van de Arabische wereld. De pijn in Gaza is echter groter door de glitterende Israëlische steden op enkele tientallen kilometers afstand en het Palestijnse arcadia uit de mythische familieherinneringen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden