Nieuws overheidsinspecties

Pieter van Vollenhoven pleit voor samenvoegen tien inspecties tot Nationale Veiligheidsinspectie

De tien bestaande overheidsinspecties moeten worden samengevoegd tot een onafhankelijke Nationale Veiligheidsinspectie. Dat schrijft Pieter van Vollenhoven in zijn boek Oproep van een waakhond, dat vandaag  bij uitgeverij Balans verschijnt. 

Pieter van Vollenhoven tijdens het debat over de Schipholbrand in de Tweede Kamer in 2006. Beeld Martijn Beekman

De Nationale Veiligheidsinspectie zou met een eigen wettelijke basis, op afstand van de ministeries, moeten inspecteren of de veiligheidsregels in allerlei maatschappelijke sectoren  afdoende worden nageleefd. 

Nu nog zijn inspecties als de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, de Inspectie Justitie en Veiligheid en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd onderdeel van een departement.  Zij opereren onder de ‘Aanwijzingen inzake de Rijksinspecties’ en rapporteren aan de verantwoordelijk minister. Ze bepalen zelf wat zij onderzoeken en hoe zij dat doen, maar maken volgens Van Vollenhoven deel uit van de departementale ‘overlegcultuur'. Dat brengt veiligheidsrisico’s met zich mee. Bovendien schakelen zij bij strafbare feiten het Openbaar Ministerie (OM) in.

Alom gerespecteerd

Van Vollenhoven stond aan de wieg van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV). De positie van de OVV is wettelijk verankerd. Wie meewerkt aan een OVV-onderzoek, heeft de garantie dat zijn verklaring niet in het strafrecht gebruikt kan worden. Dat maakt dat mensen vrij kunnen verklaren, ook als zij zelf fouten hebben gemaakt. De OVV, opgericht in 2005 met Van Vollenhoven als eerste voorzitter,  wordt inmiddels alom gerespecteerd.

Huidig voorzitter Tjibbe Joustra kreeg veel waardering voor onder meer zijn onderzoek naar de toedracht van de ramp met vlucht MH17, dat los van het strafrechtelijk onderzoek werd verricht. Van Vollenhoven verwacht dat een Nationale Veiligheidsinspectie vergelijkbaar gezag kan krijgen als de OVV. Voordeel zou ook zijn dat zij op een uniforme wijze kan opereren, net als de Nationale Politie.  

‘Gedoemd te mislukken’

Als voorbeeld van hoe het niet moet, noemt Van Vollenhoven de net opgerichte Inspectie Veiligheid Defensie. Die is ‘gedoemd te mislukken',  schrijft Van Vollenhoven. De IVD heeft geen wettelijke regeling voor haar onderzoeken. Defensiemedewerkers, die zijn gehouden aan interne onderzoeken mee te werken, lopen daardoor het risico door het OM te worden vervolgd. Van Vollenhoven verwijst naar een Kamerbrief van minister Ank Bijleveld (Defensie) uit december: ‘Uitgangspunt is dat, indien sprake is van een mogelijk strafbaar feit, het strafrechtelijk onderzoek in beginsel prevaleert boven het interne onderzoek.’

Inspecteur-Generaal Veiligheid Wim Bargerbos, die sinds de instelling vorig jaar aan het hoofd staat van de IVD, zegt over de kritiek van Van Vollenhoven: ‘Ik ken zijn redenering en begrijp wat hij wil. De wet die hij bepleit, is er echter nog niet. En ik kan goed uit de voeten met de grondslag en werkwijze die de inspectie nu heeft.’ Volgens Bargerbos heeft het OM wel degelijk oog voor de eigen rol en positie van zijn inspectie.

Bijleveld heeft in dezelfde brief , in antwoord op vragen van het VVD-Kamerlid André Bosman,  toegezegd te zullen ‘monitoren’ of er spanning zit op de bereidheid van Defensie-personeel om openlijk te verklaren. Daarover rapporteert zij later dit jaar.

Op 30 april wordt Van Vollenhoven 80. Hij is nu voorzitter van de Stichting Maatschappij en Veiligheid. Ter gelegenheid van zijn verjaardag en het verschijnen van zijn boek houdt de Universiteit Leiden op 4 juni een symposium onder de titel: ‘Een kritische waakhond voor de veiligheid?’

Pieter van Vollenhoven heeft de vorstelijke titel ‘prins’ nooit mogen ontvangen. Maar in de burgermaatschappij verwierf hij op eigen kracht een misschien wel waardevoller epitheton: Zijne Veiligheid. Maandag slingert hij in die hoedanigheid opnieuw een oproep de wereld in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden