REPORTAGE

Piet neemt in winkel vele vormen aan

De belangrijkste surprise dit jaar: hoe ziet Zwarte Piet eruit? In de winkelcentra zijn heel wat varianten aan te treffen.

De klassieke Piet in de Aarhof, Alphen aan den Rijn. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

'Zwarte Piet, wiedewiedewiet, ik hoor je wel, maar ik zie je niet', klinkt uit de speakers van een warenhuis. Voor menig winkelier betekent 5 december dit jaar vooral: probeer niemand voor het hoofd te stoten. Niet degenen die willen dat alles bij het oude blijft. Ook niet degenen die hem associëren met slavernij en discriminatie.

Dat is geen sinecure. Nadat de HEMA en Albert Heijn eerder dit najaar voorzichtige veranderingen aankondigden, dreigden boze consumenten direct met een boycot. Er moet uitvoerig zijn gedelibereerd op marketingafdelingen, in directiekamers en bij winkeliersverenigingen. Hoe ogen de winkels? Een rondgang in Zoetermeer, Alphen aan den Rijn en Den Haag.

De voorzichtig meebewegende Piet

Bij de Etos in Stadshart Zoetermeer hangen affiches waarop een Aziatisch meisje poseert in een Pietenpak (5,99 euro). Ze heeft slechts een roetveegje op haar wang. Ook op de zwarte pietenmaillots (1,99 euro) staat een eigentijdse serveersuggestie: een jongen met zwarte blosjes.

Is de drogist overstag gegaan in de discussie over kaaspiet, stroopwafelpiet en roetvegenpiet? Dat valt te bezien: in de schappen hangen traditionele pietenpoppen. Hun huid is weliswaar niet zwart als roet, maar nog altijd bruin van teint.

'Etos vindt dat Sinterklaas voor iedereen moet zijn', zegt de bedrijfsleider. 'Het gaat om de gezelligheid. Ik heb er privé ook een mening over, maar die kan ik beter voor me houden. Momentje.'

Hij komt terug uit het magazijn met een uitgeprint bericht van Etos Plaza, het medewerkersportaal. Het hoofdkantoor legt uit dat veel klanten 'graag vasthouden aan de verschijning van Zwarte Piet' en dat 'een kleine groep' vindt dat er 'best wat mag veranderen. Deze ontwikkelingen volgen we met veel belangstelling.'

De boodschap aan klanten met vragen? Etos is 'fan van het sinterklaasfeest' en 'een gezellig pakjeshuis met vele soorten Pietjes', aldus de marketingafdeling. 'Mocht je er niet uitkomen in de winkel, neem dan contact op met je operationeel manager. Hij kan dan overleggen met de afdeling Communicatie.'

Subtiel beroetveegde Piet in de Amsterdamse Bijenkorf. Beeld Ton Koene

De afwezige Piet

Drogisterijketen Trekpleister concentreert zich op Sint en houdt Piet er zo veel mogelijk buiten. 'Pak je Sint-voordeel', staat er op de Zoetermeer etalageruit naast de beeltenis van de goedheiligman. In de winkel hangen alleen mijters. Sommige rollen cadeaupapier hebben nog wel nog traditionele pieten met gouden oorringen en kroeshaar.

Iets verderop lost ICI Paris XL het behoedzamer op. De winkel ziet er net zo uit als de rest van het jaar. In een folder bij de kassa ('Maak elk Sintcadeau speciaal') staat een foto van een stilettoschoen met een cadeau erin. De enige verwijzing naar 5 december op het plaatje is dat een waterige maan er door de bomen schijnt.

De geen aandacht trekkende Piet

Albert Heijn, net als Etos deel van het Ahold-concern, lijkt na de dreigende consumentenboycot met geknepen billen door de sinterklaastijd heen te gaan. Zo heeft het filiaal aan de Haagse Valkenboslaan (nog?) geen verwijzingen naar 5 december. De aandacht gaat uit naar de 'najaarscollectie' ('wild, paddestoelen, kleurrijke groenten'), en naar de kristalzegels om glazen te sparen.

Weinig opvallend, bij de broodafdeling, staan schappen opgesteld met chocoladeletters, speculaas en pepernoten. Uit de luidsprekers, tussen de Engelstalige evergreens, klinkt kort een ander liedje: 'Sinterklaasje, kom maar binnen met je knecht.'

In Stadshart Zoetermeer lijkt de Xenos ('trendy, voordelig, decoratief, verrassend, praktisch lekker') nog minder zin te hebben in het heerlijk avondje. De winkel hangt vol met aapjes van de Amerikaanse kunstenaar en modeontwerper Paul Frank. Op de zak kruidnoten bij de ingang poseert Sint met leesbril, maar zonder Pieten.

De meteen-door-naar-Kerstmis Piet

C&A slaat, net als de meeste andere kledingzaken, Sinterklaas helemaal over. In de etalage staan al rode en witte kerstbomen van karton. Een nieuwe outfit hoort bij 25 december, niet bij 5 december. Bij de Blokker ('pakjeshuis van de Sint') zijn weliswaar cadeautjes voor in de schoen te koop, maar de schappen met kerstballen, kunstbomen en kaarsjes zijn er veruit in de meerderheid. Ook bij de V&D ondervinden de (Zwarte) Pieten hevige concurrentie van opvallende kerstbomen.

De gewoon Zwarte Piet

De Bijenkorf in Amsterdam trekt altijd veel bekijks met Pieten die in de centrale hal omhoogklimmen. Dit jaar heeft een aantal van deze Pieten roetvegen gekregen. Zo niet de Pieten in winkelcentrum de Aarhof in Alphen aan den Rijn. Ze buitelen aan schommels en trapezes en voldoen in alles aan het omstreden stereotiepe beeld.

'Zo horen de Pieten te zijn, zwart als roet', zegt een winkelier in de Aarhof. 'Zo zijn we opgegroeid en zo is onze cultuur, toch?' Liever geen naam, ook niet van zijn winkel. 'Ik heb geen zin in een steen door mijn ruit.'

In Beijum wordt niet aan de deur geklopt Sinterklaas mag dan weer in het land zijn, aan buurthuis de Kleihorn in de Groningse wijk Beijum rijdt hij dit jaar stilletjes voorbij. 'Vanwege alle perikelen rondom het Sinterklaasfeest hebben wij besloten ons feest dit jaar niet door te laten gaan', melden de Beijumse buurtcentra op hun website. 'Ik vind het heel triest', zegt Marcella Gortmaker van organisator Buurthuizen in Beijum tegen de website Beijumnieuws. 'Als er 250 kinderen aanwezig zijn, hoeft er maar één gek iets vervelends te doen en je hebt de poppen aan het dansen. Die verantwoordelijkheid kunnen we niet nemen.' Buitenwijk Beijum (ruim 13 duizend inwoners) is cultureel divers, zeker voor Groningse begrippen. Er wonen zo'n 130 verschillende nationaliteiten. Ruim vijftien procent van de inwoners is van niet-westerse afkomst; onder hen veel Antilianen. 'Er is gewoon een groep die last heeft van het fenomeen Zwarte Piet', aldus Gortmaker. Concrete bedreigingen zijn er niet geuit. Maar volgens Gortmaker kunnen de organisatoren het gewoon niet goed doen: 'Laten we het feest in de oorspronkelijke vorm doorgaan dan zijn er problemen, passen we het feest aan, dan is er ook heibel.' De politiek moet stelling nemen, vindt ze. 'Nu zitten wij ermee.' De intocht in het centrum van Groningen verliep afgelopen zaterdag zonder incidenten. De goedheiligman vergeet de zoete kindertjes in Beijum niet helemaal. Hij komt vooralsnog op 29 november wel langs in het winkelcentrum.

In Beijum wordt niet aan de deur geklopt

Sinterklaas mag dan weer in het land zijn, aan buurthuis de Kleihorn in de Groningse wijk Beijum rijdt hij dit jaar stilletjes voorbij. 'Vanwege alle perikelen rondom het Sinterklaasfeest hebben wij besloten ons feest dit jaar niet door te laten gaan', melden de Beijumse buurtcentra op hun website.

'Ik vind het heel triest', zegt Marcella Gortmaker van organisator Buurthuizen in Beijum tegen de website Beijumnieuws. 'Als er 250 kinderen aanwezig zijn, hoeft er maar één gek iets vervelends te doen en je hebt de poppen aan het dansen. Die verantwoordelijkheid kunnen we niet nemen.'

Buitenwijk Beijum (ruim 13 duizend inwoners) is cultureel divers, zeker voor Groningse begrippen. Er wonen zo'n 130 verschillende nationaliteiten. Ruim vijftien procent van de inwoners is van niet-westerse afkomst; onder hen veel Antilianen. 'Er is gewoon een groep die last heeft van het fenomeen Zwarte Piet', aldus Gortmaker.

Concrete bedreigingen zijn er niet geuit. Maar volgens Gortmaker kunnen de organisatoren het gewoon niet goed doen: 'Laten we het feest in de oorspronkelijke vorm doorgaan dan zijn er problemen, passen we het feest aan, dan is er ook heibel.' De politiek moet stelling nemen, vindt ze. 'Nu zitten wij ermee.'

De intocht in het centrum van Groningen verliep afgelopen zaterdag zonder incidenten. De goedheiligman vergeet de zoete kindertjes in Beijum niet helemaal. Hij komt vooralsnog op 29 november wel langs in het winkelcentrum.

De Aarhof in Alphen aan de Rijn. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden