Bellen metonze datachef

Piek bereikt, maar omikronwolken pakken zich samen: ‘Er hoeft maar iets te veranderen en de cijfers schieten weer omhoog’

Ja, een piek in de coronacijfers is bereikt. Maar nee, onze datachef Xander van Uffelen zit niet bepaald van het uitzicht te genieten. ‘Ik wil niet de boeman zijn, maar de omikronvariant lijkt erg verontrustend.’

Dylan van Bekkum
Mensen staan in de rij om eten te halen in de Damstraat in Amsterdam. Er geldt een sluitingstijd voor alle niet-essentiële winkels en horeca tussen 17.00 en 05.00 uur.  Beeld ANP
Mensen staan in de rij om eten te halen in de Damstraat in Amsterdam. Er geldt een sluitingstijd voor alle niet-essentiële winkels en horeca tussen 17.00 en 05.00 uur.Beeld ANP

Om maar met de hamvraag te beginnen, hebben we de piek in de coronacijfers bereikt?

‘Ja, dat denk ik op dit moment toch wel. Alle signalen zijn gunstig, de besmettingen lopen terug. Je kunt je weliswaar afvragen of dat komt door het bereiken van de maximale testcapaciteit, maar ook het percentage positieve testresultaten daalt, net als de drukte in de teststraten. Het is weer iets makkelijker om een testafspraak te maken dan een week geleden. Dus alles bij elkaar opgeteld denk ik dat we wel over de piek heen zijn.’

Hebben de genomen maatregelen effect gehad?

‘Dat dit een resultaat is van de maatregelen, is wel heel duidelijk. Je ziet opnieuw dat een verandering in gedrag effect heeft. De gedragsmonitor van het RIVM laat ook zien dat mensen zich wat beter aan de basale regels houden en vaker thuisblijven. In september en oktober hebben we heel veel contacten gehad, misschien wel meer dan voor corona en dat heeft een enorme stijging veroorzaakt.

‘We zijn ons inmiddels anders gaan gedragen, daarom dalen de cijfers weer. En dan zien we het effect van de maatregelen van vorige week nog niet eens. Ik verwacht dat die een extra effect zullen hebben op de daling, al blijft dat koffiedik kijken.’

Dus we zijn voor deze winter weer van de zorgen af.

‘Nee. Dat zeker niet. Dat is de ellende van deze crisis. Er hoeft maar iets te veranderen, dan wel in ons gedrag, dan wel een besmettelijkere variant, en de cijfers schieten weer omhoog. Vorig jaar zat je dat rond deze tijd met de besmettelijkere alphavariant, daarmee hebben we tot mei in de problemen gezeten.

‘Ik wil niet de boeman uithangen, maar ik moet wel: dat kan ook met de omikronvariant gaan gebeuren. Ik heb geen idee hoe het er over drie of zes weken uitziet.’

Maak je je zorgen om de nieuwe variant?

‘Ja, grootste deel van mijn aandacht gaat nu eigenlijk uit naar Zuid-Afrika. Hoe de cijfers daar oplopen vind ik verontrustend. Donderdag waren er 11 duizend nieuwe besmettingen. In Gauteng, de provincie van Johannesburg waar de variant lijkt te zijn ontsprongen, zijn elke dag tweehonderd nieuwe ziekenhuisopnamen. In Nederland gaan we al onderuit bij 350 opnamen, terwijl in Guateng maar 12 miljoen mensen wonen. Dus het is een kleinere regio, bovendien met een jongere bevolking en het is daar zomer.

‘Dan is dit toch heel veel. Twee weken geleden waren daar nog zo’n twintig opnamen per dag. Dat is dus nu al verzesvoudigd.’

Mensen met klachten hoeven vanaf vrijdag niet meer direct naar de GGD, maar kunnen ook een zelftest doen. Welk effect denk je dat dat zal hebben op de cijfers?

‘Ik verwacht geen heel groot effect eigenlijk, omdat het RIVM nu officieel maakt wat mensen al veel langer doen. Heel veel mensen met klachten doen een zelftest, als je positief test kun je thuisblijven of naar de GGD-teststraat gaan. De helft van de mensen in de teststraat heeft al een zelftest gedaan en testen dan meestal opnieuw positief.

‘We bekijken de cijfers altijd in samenhang. Dus als de besmettingen enorm dalen en de rest hetzelfde blijft, dan zullen we daar natuurlijk goed naar kijken. Maar dat verwacht ik nu niet.’

De roep om een langetermijnstrategie wordt steeds groter. Hoe kan een nauwkeurige registratie van de statistieken daarbij helpen?

‘De ziekenhuiscijfers over het deel gevaccineerd en ongevaccineerd zijn al enigszins verbeterd, we krijgen nu elke twee weken een mooi schema. Maar ik zit nu naar Zuid-Afrika te kijken, daar kun je per ziekenhuis zien hoeveel mensen er liggen, in Nederland weten we dat niet.

‘Er lijkt hier iemand te ontbreken die regie heeft over alle cijfers. De cijfers over de boosterprikken zijn bijvoorbeeld een zooitje, we weten niet veel meer dan dat er 800 duizend prikken uit het magazijn zijn gehaald.’

Waarom is zoiets relevant voor een gedegen aanpak van de coronacrisis?

‘Laat ik een voorbeeld geven. Een land als Denemarken analyseert de helft van alle testen heel gedetailleerd op de samenstelling van het virus. Daar zullen ze heel snel weten hoe een virus met een nieuwe variant zich gaat gedragen. In Nederland wordt slechts zo’n 0,1 procent op die manier geanalyseerd, dus heb je een veel minder goed beeld. We reageren traag, omdat we traag analyseren. Zolang je niet op tijd weet wat er speelt, kun je niet op tijd reageren.’

Verbetering: In een eerdere versie van dit stuk werd per abusievelijk de deltavariant genoemd, waar de alphavariant werd bedoeld. Dit is gecorrigeerd.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden