Pianowerken van Ivan Wyschnegradsky

Een heel ander soort uitbreiding van de westerse toonvoorraad vormde de levenstaak van de Frans-Russische componist Ivan Wyschnegradsky (1893-1979). Gegrepen door oosterse filosofie en de wildere aspecten van Skrjabins harmonieleer componeerde hij 'ultrachromatisch' met microtonen, kleinere intervallen dan de traditionele westerse 'halve toon'....

Op het microtonenfestival van het Nieuw Ensemble dat vanavond begint, staat uiteraard werk van Wyschnegradsky op het programma: hij is de ontwerper van een microtonale harmonieleer (met 'kleine en grote kwinten'), een octaafloos toonsysteem en de Tsjechische kwarttoonspiano uit 1924, met drie klavieren.

Het Duitse label Col legno bracht een cd uit met werken die Wyschnegradsky schreef voor twee met een kwarttoon verschil gestemde piano's: de Etude sur les mouvements rotatoires voor dubbel quatre-mains en de 24 Préludes dans l'échelle chromatique diatonisée à 13 sons, een titel die klinkt als een muziekwetenschappelijke verhandeling. De muziek zelf klinkt afwisselend als een oosters slagwerkritueel, eenvoudige pianocanons voor valsspelende beginners of fascinerende klankobjecten met plastische contouren en onbekende harmonieën en timbres.

Dat het luisteren naar Wyschnegradsky's muziek geen onverdeeld prettige ervaring is, houdt verband met tolerantie voor andere stemmingen , maar ook met de experimentele en systematische kant van zijn oeuvre: hij was een ultra-serialist, die als een heuse voorloper van de elektronische muziek de 'mathematisering van het geluid' naar alle hoorbare klanken wilde uitbreiden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.