Pianist van de Koude Oorlog

Van Cliburn won als pianist een slag in de strijd met de Russen, vonden de Amerikanen. Zij eerden hem als held.

GUIDO VAN OORSCHOT

'Is hij de beste?', zou partijleider Nikita Chroesjtsjov in 1958 hebben gevraagd. 'Geef hem dan die prijs.' Pas na dit fiat durfde de jury van het Tsjaikovski Concours in Moskou de Amerikaanse pianist Van Cliburn uit te roepen tot winnaar. Het was het begin van een grillige carrière, die al enkele decennia was uitgedoofd toen Harvey Lavan ('Van') Cliburn woensdag in zijn thuisstaat Texas overleed aan de gevolgen van botkanker. Hij werd 78 jaar.

In 1958 wachtte hem bij terugkomst in de States een ticker-tape parade in de straten van New York. Dat moest worden gevierd: een halfjaar na de lancering van de Spoetnik, midden in de Koude Oorlog, had een 23-jarige Amerikaan de Russen op hun eigen terrein verslagen. Zijn wapen: fabuleuze uitvoeringen van Tsjaikovski's Eerste pianoconcert en Rachmaninov Drie.

De prijs zette zijn leven op z'n kop. Time portretteerde hem als 'Horowitz, Liberace en Presley in één'. Van zijn plaat met Tsjaikovski's pianoconcert werden ruim een miljoen exemplaren verkocht. Jarenlang voerde Van Cliburn het klassement van best verkochte klassieke platen aan.

Via zijn moeder zat de Russische benadering van muziek hem in het bloed. Zij had piano gestudeerd bij Arthur Friedheim, een Russische leerling van Franz Liszt. Van haar pikte Van Cliburn de helder zingende toon op waarmee hij als 13-jarige zijn eerste concours won. Zijn pad naar de prestigieuze Juilliard School of Music in New York lag bezaaid met prijzen.

Halverwege de jaren zestig zette de neergang in. Cliburns toon werd schriller, de grandeur van zijn spel verbleekte. Na een lange sabbatical dook hij in 1987 op in het Amerikaanse Witte Huis, waar hij musiceerde voor president Reagan en zijn Sovjetcollega Gorbatsjov. Zo hield de pianist de traditie in ere: hij speelde voor elke Amerikaanse president van Eisenhower tot Obama.

Nederland bezocht hij zelden. In 1958 kwam Van Cliburn als solist naar het Amsterdamse Concertgebouw met het Philadelphia Orchestra en dirigent Eugene Ormandy. Wijlen Willem Duys ontving hem in 1966 op het Grand Gala du Disque.

Sinds 1962 herbergt Texas het vierjaarlijkse Van Cliburn Concours. Tot de winnaars die de pianowedstrijd heeft opgeleverd, behoren Radu Lupu en Olga Kern.

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden