Pia Dijkstra vijlt scherpste randjes van haar donorwet: nabestaanden houden laatste woord over afstaan organen

In een ultieme poging de Eerste Kamer te overtuigen, vijlt Tweede Kamerlid Pia Dijkstra de scherpste randjes af van haar nieuwe donorwet. Nabestaanden houden in alle gevallen het laatste woord, benadrukt zij. Zonder hun toestemming mogen geen organen worden uitgenomen, ook niet als de overledene daartegen geen bezwaar had aangetekend. Als nabestaanden niet op tijd kunnen worden opgespoord, mag niet tot donatie worden besloten.

Foto anp

In een brief aan de Eerste Kamer schrijft Dijkstra dat deze regels in speciale protocollen moeten worden opgenomen. Zelfs als de overledene uitdrukkelijk wél toestemming heeft gegeven voor orgaandonatie, kan daar door de nabestaanden van worden afgeweken indien zij 'zwaarwegende bezwaren' hebben. Dit gebeurt in de huidige praktijk ook al. In 2016 werd in 11 procent van de gevallen afgezien van donatie, ondanks een geregistreerde toestemming.

Principiële weerstand

Nu nog is in Nederland niemand na overlijden orgaandonor, totdat expliciet toestemming is gegeven. Onder druk van de lange wachtlijsten voor donororganen draait Dijkstra in haar wetsvoorstel het principe om: straks is iedereen na overlijden potentieel orgaandonor, tenzij expliciet bezwaar is aangetekend. Er zijn straks vier categorieën mensen in het donorregister: bewuste ja-zeggers, bewuste nee-zeggers, mensen die het aan hun nabestaanden overlaten en mensen die niks van zich hebben laten horen. Die laatsten vallen in de categorie 'geen bezwaar'.

Dat levert in potentie miljoenen extra donoren op, maar ook principiële weerstand. Om het wetsvoorstel door de Eerste Kamer te krijgen, zal Dijkstra in elk geval een deel van de fracties van CDA, PvdA en VVD moeten overtuigen. Die maakten er deze week in het debat bezwaar tegen dat de rol van de nabestaanden te ver wordt teruggedrongen.

Garantie

In haar brief geeft Dijkstra de garantie dat dit niet de bedoeling is. 'Een arts zal nooit een procedure beginnen voordat met de nabestaanden is gesproken', benadrukt zij. 'Juist als de betrokkene geregistreerd is als een persoon die geen bezwaar heeft tegen orgaandonatie, is er voor nabestaanden de mogelijkheid om aannemelijk te maken dat die registratie niet overeenkomt met de wens van de betrokkene.' De nabestaanden hoeven dan niet met bewijzen te komen, stelt Dijkstra. Zij hoeven hun bezwaar slechts 'uiteen te zetten', waarna 'de informatie van de nabestaanden zal worden gevolgd'.

Dijkstra spreekt zelf van een 'verfijning' van haar wetsvoorstel. Daarmee loopt zij het risico dat de uiteindelijke winst in het aantal donoren kleiner uitpakt dan zij hoopte, omdat nabestaanden toch vaak anders gaan besluiten. Dijkstra hoopt echter vooral dat het nieuwe systeem meer mensen zal aanzetten tot een bewuste keuze. Negen miljoen Nederlanders staan nu nog op geen enkele wijze geregistreerd.

Eigen afweging senatoren

Dijkstra gaat ervan uit dat een bewust 'ja' tegen orgaandonatie vaak zal worden gevolgd door de nabestaanden. 'Ik kan me voorstellen dat een expliciet 'ja' voor nabestaanden soms gemakkelijker te accepteren zal zijn dan een 'geen bezwaar', indien de nabestaanden hierover nooit met hun naaste hebben gesproken en zij niet weten of de registratie een bewuste keuze is geweest.'

De Eerste Kamer stemt over twee weken over het wetsvoorstel. De afloop daarvan is lastig te voorspellen. De fracties van VVD, CDA, PVV, Partij voor de Dieren, SGP en ChristenUnie zijn overwegend tegen. Zij hebben samen een meerderheid, maar met name VVD en CDA zijn intern verdeeld. Zij laten het aan hun senatoren over om hun eigen afweging te maken.


Pia Dijkstra: 'Er moest echt iets veranderen' - meer stukken over de donorwet

Zo worstelt de Eerste Kamer met de donorwet
Wordt iedereen na overlijden orgaandonor, tenzij er bezwaar is gemaakt, zoals in het wetsvoorstel van Pia Dijkstra (D66) staat? De Eerste Kamer worstelde er dinsdag de hele dag mee. De argumenten voor en tegen. (+)

'Donorwet lost orgaantekort niet op.' Wat vinden voor- en tegenstanders van de nieuwe wet?
D66-Kamerlid Pia Dijkstra verdedigde de nieuwe donorwet in de senaat. Voorstanders hopen op een volmondig 'ja' van de Eerste Kamer. Tegenstanders blijven kritisch.

Orgaandonatie op de schop

Nog ietwat overrompeld en beduusd is Pia Dijkstra kort na de stemming over haar initiatiefwetsvoorstel over orgaandonatie. 'Het was spannend tot de laatste stem.' Lees het interview met Pia Dijkstra hier. (+)

Pia Dijkstra is ideaal voor de medisch-ethische kwesties die ze namens D66 op de agenda zet

Ariejan Korteweg is bij de lancering van een minidocumentaire waarin Dijkstra in gesprek ging met (ex-)patiënten in Rotterdam: 'Het zaaltje leek gevuld met doodgewone mensen. Zodra het gesprek op gang kwam, bleek dat anders te liggen. De een had een nier afgestaan aan zijn zoon, een ander had een nieuwe long gekregen, een derde wachtte op een hart.' Lees de column van Ariejan Kortweg hier. (+)

Geen fractiediscipline of coalitiedwang: álle Eerste Kamerleden moeten zelf over de de donorwet stemmen
Alles is anders op het Binnenhof vandaag, waar de Eerste Kamer dan toch eindelijk debatteert over de nieuwe Wet op de orgaandonatie. Fractiediscipline geldt niet, coalitiedwang al helemaal niet: alle Eerste Kamerleden moeten naar eigen inzicht en geweten beslissen: wordt het ja, tenzij of nee, tenzij? De uitkomst is volstrekt ongewis.

Orgaandonatie in cijfers
Wij vroegen ons af: hoe hard zijn nieuwe donoren nodig? Bekijk het in deze infographic.