Commentaar

Philippe Remarque: 'Goed dat Wilders niet meer aan de knoppen zit - maar zijn boodschap blijft'

Nu het gedoogkabinet is gevallen, kan vrijzinnig Nederland zijn vingers aflikken, schrijft Philippe Remarque, maar het is de verdienste van het populisme dat nu onderwerpen hoog op de agenda staan die voorheen onbesproken bleven.

Geert Wilders tijdens het Kamerdebat dat volgde op de mislukking van het Catshuisoverleg. Beeld ANP

Nu Geert Wilders is weggelopen, breken de gevestigde partijen razendsnel zijn erfenis af. Bij dit lijstje getorpedeerde maatregelen kan vrijzinnig Nederland nu eens zijn vingers aflikken: het boerkaverbod, een verbod op de dubbele nationaliteit, minimumstraffen, het strafbaar stellen van illegaliteit - allemaal van de baan. En al klinkt het wat sneu dat nu ook de opleiding tot animal cop per onmiddellijk wordt stopgezet, Nederland kan opgelucht zijn over deze ommekeer. De ijzeren greep waarin Geert Wilders de politiek gevangen hield, is weg.

En daarmee de loze symboolmaatregelen die de tegenstellingen in onze multiculturele samenleving niet overbrugden, maar juist aanwakkerden. Het populisme zoals Geert Wilders dat uitdraagt, is hatelijk van toon en zaait tweespalt in de samenleving. Het heeft ons de stelselmatige vernedering van politieke tegenstanders in de Tweede Kamer gebracht, de verdachtmaking van groepen in de samenleving voor politiek gewin, een krampachtige omgang met Europa en flinke schade aan onze reputatie in het buitenland.

Giftig politicus
Wilders maakte niet het beste los in zijn tijdelijke politieke vrienden. Neem de VVD-leider, van nature een liberale geest. Als premier van het gedoogkabinet propageerde hij opeens eigenrichting tegenover inbrekers. Het CDA verloochende een langjarige gematigde traditie om met Wilders' steun te kunnen regeren. Beide partijen hebben keer op keer hun gêne en principes opzij moeten zetten om de provocaties van de gedoogpartner te slikken.

Maar toen er een antwoord gevonden moest worden op een ernstige crisis, had de gevestigde politiek niets aan Wilders. Die acht het politiek gunstiger om zijn verantwoordelijkheid te ontlopen. Wilders is zo behalve een giftig politicus ook een onbetrouwbaar bestuurder gebleken. Op een cruciaal moment stond hij niet voor zijn handtekening en ging een moeilijke boodschap aan zijn kiezers uit de weg. Het is goed dat hij niet meer aan de knoppen zit, en deze krakkemikkige en ongemakkelijke constructie voorbij is.

Zelfgenoegzame bestuurselite
Het zou onjuist zijn als de gevestigde politiek nu triomfantelijk de conclusie trekt dat het populisme op zijn retour is. Wilders' avontuur met de macht mag zijn uitgelopen op een teleurstelling, zijn boodschap blijft. Als geen andere politicus in Den Haag weet hij de breed heersende onvrede in de samenleving in simpele woorden te vertolken. Veel mensen zijn in de afgelopen decennia teleurgesteld geraakt in de soms zelfgenoegzame bestuurselite die Nederland sinds jaar en dag bestuurt.

De politiek sloot aanvankelijk langdurig de ogen voor de problemen die werden veroorzaakt door de plotselinge immigratiegolf. Bestuurders namen zorgen over criminaliteit en slap optreden tegen ontsporingen zelden serieus. Het Europese project, waarvoor nationale soevereiniteit moet worden ingeleverd, werd nooit ter discussie gesteld. Het is de verdienste van het populisme dat deze onderwerpen nu wél hoog op de politieke agenda staan, ook bij de gevestigde partijen. Meer Nederlanders voelen zich vertegenwoordigd in Den Haag, dankzij Wilders en andere populisten, de SP incluis. Dat is hoe dan ook winst voor de democratie.

Het leidt wel tot grote polarisatie, en te vaak tot wat in Amerika 'fact free politics' wordt genoemd. Populisme suggereert ten onrechte dat er eenvoudige oplossingen zijn voor moeilijke problemen. Het is nu lastiger geworden om in Den Haag compromissen te sluiten en het eens te worden over de te volgen koers. Onder kiezers heerst een diepe tegenstelling: aan de ene kant staan de Nederlanders die kansen zien in Europa, een gemondialiseerde wereld en een minder royale verzorgingsstaat; aan de andere kant de Nederlanders die daar juist een bedreiging in zien.

De partijen van het midden krijgen door het debacle met Wilders nu een nieuwe kans. Maar om het vertrouwen te herwinnen, moeten ze een aantrekkelijk alternatief formuleren voor de verlokkingen van het populisme, en dat helder en zelfbewust aan de man brengen.

Philippe Remarque is hoofdredacteur van de Volkskrant

 
Wilders is zo behalve een giftig politicus ook een onbetrouwbaar bestuurder gebleken. Op een cruciaal moment stond hij niet voor zijn handtekening en ging een moeilijke boodschap aan zijn kiezers uit de weg.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden