Pharming heeft geen overheidssteun verdiend

Nu Pharming met de ondergang wordt bedreigd staan enkele Kamerleden welwillend tegenover overheidssteun aan het biotechnologiebedrijf. Maaike Wermer meent dat na een jarenlange beleid van list en bedrog zo'n besluit absoluut niet te rechtvaardigen is....

PVDA-Kamerlid Oudkerk is voor overheidssteun aan het zieltogende biotechnologiebedrijf Pharming. En ook zijn VVD-collega Udo lijkt daar voor te voelen. Nog altijd laten parlementariërs zich voor de kar spannen van een bedrijf dat groot werd met list en bedrog en zich niet beperkte tot met manipuleren van genen.

De geschiedenis van het Leidse Pharming is er een van list en bedrog, verweven met tal van intriges. Rode draad is: Pharming heeft zich steeds opgeworpen als reddende engel voor kanker-, aids-, reuma-, hemofilie- en pompe patiënten, maar maakte de gewekte verwachtingen niet of nauwelijks waar. De oprichter vertrok met ruzie en Pharming maakte er een gewoonte van aandeelhouders andere perspectieven en doelen te schetsen dan het parlement.

In 1992 hechtte de Tweede Kamer goedkeuring aan het fokken met stier Herman, die na het inbrengen van een menselijk gen in elke cel van z'n lichaam afweek van andere stieren. De soortgrens tussen mens en dier mocht doorbroken worden in het belang van onderzoek ten behoeve van de volksgezondheid. Het PR bureau Dew Rogerson had namens Pharming (toen nog: Gene Pharming) patiëntenverenigingen gemobiliseerd om volksvertegenwoordigers gunstig te stemmen ten aanzien van het onderzoek. Bussen vol reumapatiënten en hemofiliepatiënten traden op als ambassadeurs voor het fokprogramma. Hoe weinig de Kamer wist van het onderzoek bleek tijdens het Kamerdebat toen werd voorgesteld om de bruiden van stier Herman wel kalfjes te laten krijgen, maar het fokken van een volgende generatie te verbieden.

Daarover werd serieus gesproken totdat een vrouwelijk Kamerlid opmerkte dat het onmogelijk was de dochters van Herman tot lactatie te brengen als die niet zelf zouden mogen kalveren. En daarmee zou dus nooit duidelijk worden of de nakomelingen van Herman lactoferrine in hun melk zouden hebben.

De Kamer was op meer punten niet geïnformeerd. Uit onderzoek van de Dierenbescherming bleek dat Pharming, in strijd met wat het bedrijf beweerde, op zoek was naar lactoferrine om kanker, aids en reuma te genezen of e verzachten, maar om het toe te voegen aan babyvoeding. Daartoe was in het geheim in 1990 een overeenkomst gesloten met het babyvoedingsbedrijf Nutricia met het oog op de zeven miljard gulden grote markt van flesvoeding voor zuigelingen. Moedermelk uit koeien bleek de werkelijke verzwegen doelstelling van het onderzoek met stier Herman en Nutricia was daarom bereid miljoenen te investeren in het onderzoek. Toen het bedrog uitkwam (de contracten logen niet) werd eerst nog in samenspraak met het ministerie van LNV geprobeerd de suggestie te wekken dat de lactoferrine bestemd was voor medicinale babyvoeding voor te vroeg geboren baby's. Toen ook die stelling verlaten moest worden en maatschappelijke organisaties Nutricia dreigden met een consumentenboycot, zag het concern zich genoodzaakt de samenwerking met Pharming te beëindigen.

Na het debacle met Nutricia, de mislukte lactoferrinetesten (niet één patiënt, niet één koe en zelfs niet één aandeelhouder werd er ooit beter van) en het tumultueuze vertrek van de oprichter van Gene Pharming, prof. Herman de Boer, besloot het bedrijf zich te richten op de ontwikkeling van medicijnen voor een 'kleine ziekte'.

Aantrekkelijk, omdat de Amerikaanse Orphant Drug Designation regelt dat medicijnen die bedoeld zijn voor een groep patiënten die lijden aan een zeldzame ziekte, versneld en zonder klinische tests op de markt gebracht mogen worden. Er geldt ook geen prijslimiet en marktbescherming en er worden fiscale voordelen geboden aan de ontwikkelaar.

Het was dus geen deernis met Pompe patiëntjes die Pharming ertoe brachten zich te storten op het onderzoek naar de winning van alfa glucocidase uit melk van genetisch gemanipuleerde konijntjes. Maar wel een combinatie van het omzeilen van het in Nederland geldende nee, tenzij beleid ten aanzien van de proeven en het bieden van uitzicht op grote winsten aan ongeduldige aandeelhouders. Pharming directeur Hersbach geeft in het blad Beleggers Belangen (1998) aan dat voor elk kindje dat lijdt aan de ziekte van Pompe jaarlijks een bedrag van zo'n 400 duizend gulden betaald zal moeten gaan worden aan Pharming. De wereld op z'n kop!

Eerst ontwikkelt Pharming met miljoenen guldens gemeenschapsgeld (technologische ontwikkelingskredieten van EZ) een medicijn dat kinderen niet kan genezen maar mogelijk wel in leven kan houden, om dan de gemeenschap voor de keus te stellen: 'laten we dit Pompe patiëntje sterven of houden we het in leven voor 400 duizend gulden per jaar?'

Dat riekt naar afpersing. Dat het zover niet is gekomen, heeft alles te maken met het feit dat in Amerika door Duke University inmiddels een andere productiemethode werd ontwikkeld voor het medicijn. Sneller, diervriendelijker en goedkoper. Op 18 april 2000 liet Pharming onderzoeksdirecteur prof. G. van Beynum in debat met dierenbeschermers in Barend & Witteman nog weten 'totaal geen vertrouwen te hebben in het onderzoek van Duke University', een dag later kwam Pharming naar buiten met een persverklaring waaruit bleek dat het een miljoenenparticipatie genomen had in het betreffende onderzoek.

Een jaar geleden meldde Pharming dat het zou stoppen met het melken van genetisch gemanipuleerde konijnen. Eigenlijk was dat al de capitulatie. Pharming had gegokt op het genetisch manipuleren van dieren en op de inkomsten die het in leven houden van Pompe patiëntjes het bedrijf zou verschaffen, maar fout gegokt. Het Amerikaanse Genzyme was ze voor en had in een wurgcontract vastgelegd dat bij een eventueel faillissement van Pharming alle patenten (verkregen met Nederlandse overheidssteun) zouden toevallen aan Genzyme.

Morele overwegingen zijn ondergeschikt gemaakt aan een financieel belang dat nu als een zeepbel uit elkaar blijkt te spatten. Het zijn niet de Pompe patiëntjes die daarvan de dupe dreigen te worden zoals Oudkerk suggereert. Hun Alfa Glucocidase kan op een diervriendelijke manier gewonnen worden in het onderzoek van Genzyme en Duke University.

Het zijn de beleggers van Pharming die een financiële injectie van de overheid nodig hebben . Nog los van de precedentwerking die zou uitgaan van overheidssteun als beloning voor het slechte gedrag van Pharming, zou de overheid zich moeten afvragen of het niet strijdig is met het wettelijk vastgelegde 'nee, tenzij'-beleid dat steeds verder opgerekt lijkt te worden naar een 'ja, mits'.

Pharming verdient geen enkele steun. De koeien met gouden horens die het bedrijf beloofde aan aandeelhouders en radeloze patiënten zijn er niet gekomen. Het sprookje is uit en het is geen taak van de overheid het langer te laten voortduren dan noodzakelijk is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden