Phaedra bij Van der Sanden een te wankel bouwwerk

THEATER Phaedra van Hugo Claus door Het Vervolg. Regie: Léon van der Sanden. In: Het Vervolgtheater Maastricht, 9 januari. Daar te zien t/m 12 februari....

Woedend geeft de dienares, Oenone, een paar harde trappen tegen de plastic zak met het lijk van koningszoon Hippolytus. Razend is ze. Zo had ze het niet bedoeld. Had deze jongen de liefde van haar meesteres Phaedra maar niet zo genadeloos afgewezen, en had zij Phaedra maar tot bedaren kunnen brengen. Zoals die vrouw werd verteerd door redeloze passie voor haar eigen stiefzoon.

Uit wraak op die onvermurwbare jongen en om haar meesteres te helpen, verzon zij, Oenone, een list. Phaedra moest aan haar man, de teruggekeerde koning, vertellen dat ze was verkracht door zijn zoon Hippolytus. Om haar eer te redden. Maar wie had kunnen denken dat het zo zou aflopen? De jongen is te pletter geslagen tegen de rotsen, Phaedra heeft zelfmoord gepleegd.

Een keiharde carnavalskraker is wel het laatste wat je verwacht bij zo'n hevige tragedie. Toch zet Phaedra bij het Maastrichtse gezelschap Het Vervolg in met een schallende smartlap over de liefde. Het lijkt bijna een trend, ook in Bruiloft en in Franciska flirten de theatermakers Dirk Tanghe en Luc Perceval onlangs met banale kitsch.

Regisseur Léon van der Sanden zoekt het in het contrast. Zijn decor is juist hypermodern en arty: strakke witte wanden, staal en glas. Op de plek waar Hippolytus verkeert, zijn de muren wild bespat met zwarte verf. Als de muziek zwijgt, hangt er een doodse stilte. De spelers staan roerloos en kijken ons aan, om te beginnen Phaedra in haar fraai gesneden roomwitte jurk.

Zwart-wit is ook de tegenstelling tussen Phaedra en Hyppolytus. Zij is een wellustige vrouw, hij een jager die niks van vrouwen moet hebben. Als zij hem haar liefde bekent, foetert ze hem uit, haat ligt dichtbij. Zijn metgezel is een duivelse nar, een vrolijke sater die maffe geluiden maakt bij de jacht en de spot drijft met vrouwen en liefde; in zijn ogen niets dan geiligheid, in het verlengde van die carnavalsmuziek.

Het is riskant wat Van der Sanden probeert, hij wil deze Phaedra laten balanceren tussen tragisch en komisch, tussen verheven en volks. Net als Hugo Claus doet in taal. Maar met dit ensemble, meer doorkneed in de commedia-stijl dan in drama, is het oppassen geblazen. Daarom blijft het spel klein en strak. Dat strookt met de ruimte, maar het doet niet altijd recht aan de inhoud.

Want al geeft Claus de goden in zijn versie van de tragedie een bijrol, het verhaal heeft nog steeds kosmische dimensies. Er is sprake van monsters uit zee, van een Amazone, van Venus en Diana. Op de achtergrond zijn die goden onveranderd aanwezig. En dat geeft de beeldende taal zo'n lading dat je de woorden niet achteloos, langs je neus weg kunt zeggen.

Marie-Christine de Both, een prachtige Phaedra, heeft dat voortreffelijk begrepen. Ze begint onderkoeld, haar stem is rustig, haar glimlach beheerst. Maar zodra ze de teugels iets laat vieren, komt heel haar onbedwingbare lust omhoog. Groot is de scheiding tussen haar gedachten en dat wat ze zegt. Dat geeft aan haar liefdesbekentenis bijna iets komisch, zonder de heftigheid onderuit te halen.

Tot zover wil het nog wel lukken met Van der Sandens contrastrijke aanpak, maar zodra Hans van Leipsig als Theseus verschijnt, gaat het mis. Hij is zo bloedeloos, niet meer dan een wassen beeld, dat het hele concept onderuit wordt gehaald. Juist waar het hoogtepunt van het drama moet liggen, kan van tragiek geen sprake meer zijn omdat de spil, de koning, niet serieus kan worden genomen.

Zo gaat de tragische afloop jammerlijk de mist in. Helaas, want Van der Sanden zet veel op het spel. Maar zo'n wankel bouwwerk slaagt alleen als alle elementen met elkaar in balans zijn. Mieneke Bakker, een sterke Oenone, maakt met haar laatste woorden nog iets goed.

Maar als ze schopt tegen die plastic zak, lijkt het even alsof ze ook furieus is vanwege een op het nippertje mislukte voorstelling.

Marian Buijs

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden